Tuần II

Thứ Bảy

Kinh Sch

 

Thnh Thi

 

Hỡi nh Sng ngy thu

gieo nắng hồng mnh liệt,

Ngy di khng hề tắt,

uổi đm tối sa m.

 

Hỡi nh Sng ngn thu

Sửa bng vng tn lụi,

Diệt tan tnh bng tối,

Thức tỉnh hồn mộng mơ.

 

Hỡi nh Sng ngn thu

Ngi đến l phấn khởi,

Ngi ku liền dậy vội,

Ngi thương phc v bờ!

 

Hỡi nh Sng ngn thu

Vắng Ngi đời sẽ khổ,

C Ngi khng chết nữa,

Gần Ngi sang đầy dư.

 

Hỡi nh Sng ngn thu

Nguyện xin Vua Hằng hữu

Chiếu ho quang vĩnh cửu

Vo kiếp sống ngục t.

 

Hỡi nh Sng Gisu,

Danh Ngi m dịu qu,

Xin nhận lời cảm tạ

Cng mun vạn thơ.

 

Dng nh Sng ngn thu

Cng Thnh Thần Thnh Phụ

Ngn vinh quang rực rỡ

Mun kiếp chẳng phai mờ.

 

Ca Vịnh

 

Tv 135

Ca mừng Vượt Qua

Kể lại những việc Cha đ lm tức l ca tụng Cha (Caxiđr).

 

I.

C: Chỉ c Cha lm nn những kỳ cng vĩ đại,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Hy tạ ơn Cha v Cha nhn từ,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Hy tạ ơn Thần cc thần,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Hy tạ ơn Cha cc cha,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Chỉ c Người lm nn những kỳ cng vĩ đại,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Tầng trời cao, Cha tạo dựng ti tnh,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Trải mặt đất ny trn ln nước bao la,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Người lm ra những đn trời to lớn,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Cho thi dương điều khiển ban ngy,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

ặt trăng sao hướng dẫn ban đm,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

II.

C: Cha dang cnh tay mạnh mẽ uy quyền

dẫn đưa traen ra khỏi Aicập.

 

Người st hại cc con đầu lng Aicập,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Dang cnh tay uy quyền mạnh mẽ,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Dẫn traen ra khỏi xứ ny,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Nước Biển ỏ, Cha phn lm hai khối,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

ưa traen lối giữa băng qua,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

X xuống biển Phara cng binh tướng,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

III.

C: Hy tạ ơn Thin Cha cửu trng,

đ gỡ ta thot khỏi tay th địch.

 

Cha dẫn đưa dn Người qua sa mạc,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

St hại bao lnh cha hng cường,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Tiu diệt những qun vương hiển hch,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Vua Xikhon của dn tộc Amri,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

V vua Ốc miền Basan nữa,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Người chiếm đất họ, ban lm gia sản,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Gia sản cho ti tớ Người l traen,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Cha đ nhớ đến ta giữa cảnh nhục nhằn,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Gỡ ta thot khỏi tay th địch,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Người ban lương thực cho tất cả chng sinh,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Hy tạ ơn Thin Cha cửu trng,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương.

 

Xướng đp

X: Lạy Cha, đường nẻo Ngi, xin dạy cho con biết,

: lối đi của Ngi, xin chỉ bảo con.

 

Bđks Tuần 2, Tuần 6, Tuần 10, Tuần 14, Tuần 18, Tuần 22,

Tuần 26, Tuần 30, Tuần 34

 


Kinh Sng

 

*Gio đầu

Chủ sự: Lạy Cha Trời xin mở miệng con

Cộng đon: Cho con cất tiếng ngợi khen Ngi.

 

Tv 99

 

Hy tung h Cha, hỡi ton thể địa cầu, *

phụng thờ Cha với niềm hoan hỷ,

vo trước thnh nhan Người giữa tiếng h reo.

 

Hy nhn nhận Cha l Thượng ế,

chnh Người dựng nn ta, ta thuộc về Người, *

ta l dn Người, l đon chin Người dẫn dắt.

 

Hy vo cửa thnh điện cất tiếng tạ ơn,

tới khun vin đền vng dng lời ca ngợi, *

tạ ơn Cha v chc tụng danh Người.

 

Bởi v Cha nhn hậu,

mun ngn đời Cha vẫn trọn tnh thương, *

qua bao thế hệ vẫn một niềm thnh tn.

Sng Danh...

 

 

C: Ước g chng ta nghe tiếng Cha

để được vo chốn yn nghỉ của Người.

 

Thnh thi

 

trả lại cho ta ngy tươi sng,

Nhịp tưng bừng ta cất giọng vang vang,

Cao cung ln, đn trổi khc nhịp nhng,

Xưng tụng ức Kit, nguồn n tứ.

 

Thủa  ban sơ Người kề bn Tạo Ha,

dựng nn ngy lại dựng nn đm,

ắp đổi cho nhau theo đng lệnh truyền

Khng sai chạy luật thin nhin trường cửu.

 

Ho quang Cha soi tm hồn tn hữu

C lệ thuộc vo luật Cựu Ước đu,

Trọn canh khuya khng suy giảm cht no,

Lun rực rỡ v huy hong mi mi.

 

Ngửa trng ln, lạy Cha Cha từ i,

Xuống hồng n dạy cho biết chăm lo

Sống trọn đời đẹp Cha Kit

ầy sức mạnh Thnh Thần lun bồi dưỡng.

 

Ca vịnh

 

Tv 91

Ca tụng Cha Ho Cng

Ca tụng những cng việc Con Một Cha đ thực hiện (thnh Athanaxi).

 

C: Lạy Cha, từ buổi sớm,

chng con tuyn xưng Ngi nhn hậu,

suốt canh khuya, truyền giảng Cha tn thnh.

 

Th vị thay, được tạ ơn Cha,

được mừng ht danh Ngi, lạy ấng Tối Cao,

 

được tuyn xưng tnh thương của Ngi từ buổi sớm,

v lng thnh tn của Ngi suốt canh khuya, *

ha điệu sắt cầm gieo trầm bổng,

nh nhẹ vấn vương khc tỳ b!

 

Lạy Cha, sự nghiệp Ngi khiến con mừng rỡ,

thấy việc tay Ngi lm, con phải reo ln: *

Lạy Cha, cng trnh Ngi xiết bao vĩ đại,

tư tưởng Ngi thm thy lắm thay!

 

Người khờ dại no đu c biết,

kẻ ngu si chẳng hiểu điều ny. *

Bọn bất nhn dầu sởn sơ như cỏ,

phường gian c c đua nở khoe tươi,

cũng l để bị diệt trừ vĩnh viễn.

 

Cn Cha, Ngi cao cả đến mun đời. *

Ka những kẻ th Ngi, lạy Cha,

ka những kẻ th Ngi tiu vong,

bọn gian c đều r tan hết thảy.

 

Ngi cho con ngẩng đầu hnh diện,

tựa như tru ngạo nghễ giương sừng,

thn con, Ngi xức dầu thơm mt. *

Mắt con nghnh những kẻ địch th,

tai nghe biết lũ hại con mạt vận.

 

Người cng chnh vươn ln tựa cy dừa tươi tốt,

lớn mạnh như hương b Libăng, *

được trồng nơi nh Cha,

mơn mởn giữa khun vin đền thnh Cha ta;

 

gi cỗi rồi, vẫn sinh hoa kết quả,

trn đầy nhựa sống, cnh l xanh rờn, *

để loan truyền rằng: Cha thực l ngay thẳng,

l ni đ cho ti ẩn nu,

nơi Người chẳng c cht bất cng.

 

Tc nl 32,1-12

Những n huệ Cha ban cho dn Người

Biết bao lần Ta đ muốn tập họp con ci ngươi lại, như g mẹ tập họp g con dưới cnh (Mt 23,37).

 

C: Cc bạn hy tung h:

Cha ta thờ cao cả lắm thay!

 

Trời hy lắng tai nghe ti sắp kể,

đất nghe cho tường lời lẽ miệng ti.

 

Gio huấn của ti như giọt mưa thnh tht,

lời ti dạy bảo tựa sương mc nhỏ sa, *

khc no mưa rơi trn nội cỏ,

giống như nước đổ xuống đồng xanh.

 

Ny ti xưng tụng danh thnh Cha,

trời đất hy suy tn Thin Cha ta thờ!

 

Người l ni đ: sự nghiệp Người hon hảo,

v mọi đường lối Người đều thẳng ngay. *

Cha tn thnh khng mảy may gian dối,

Người quả l chnh trực cng minh.

 

Những đứa con m Cha đ sinh ra khng tỳ ố

lại lỗi đạo với Người, *

i ni giống lưu manh t vạy!

 

Hỡi dn tộc ngu si khờ dại,

ngươi đp đền ơn Cha vậy sao? *

H chnh Người chẳng phải Cha ngươi,

ấng dựng nn ngươi, ấng tạo thnh củng cố?

 

Hy nhớ lại những ngy xưa thng cũ,

v ngắm xem từng thế hệ qua rồi. *

Cứ hỏi cha ngươi l người sẽ dạy,

thỉnh bậc lo thnh, họ sẽ ni cho nghe.

 

Khi ấng Tối Cao định phần ring cho mun nước,

v khiến loi người khắp ngả chia tay, *

th Người vạch bin cương cho từng dn tộc

theo số cc thần minh.

 

Nhưng sở hữu của Cha, chnh l dn Cha,

nh Giacp l sản nghiệp của Người.

 

Gặp thấy n giữa miền hoang địa,

giữa cảnh hỗn mang đầy tiếng h rợn rng, *

Cha ủ ấp, Cha lo dưỡng dục,

lun gn giữ, chẳng khc no con ngươi mắt Cha.

 

Tựa chim bằng trn tổ lượn quanh,

giục bầy con bay nhảy,

xe cnh ra đỡ lấy,

rồi cng con trn mnh.

 

Duy một mnh ức Cha lnh đạo dn,

chẳng c thần ngoại bang no bn cạnh Cha.

 

Tv 8

Oai phong Thin Cha v phẩm gi con người

Thin Cha đ đặt tất cả dưới chn ức Kit v đặt Người lm đầu ton thể Hội Thnh (Ep 1,22).

 

C: Lạy Cha,

lẫy lừng thay danh Cha

trn khắp cả địa cầu.

 

Lạy ức Cha l Cha chng con,

lẫy lừng thay danh Cha

trn khắp cả địa cầu.

 

Uy phong Người vượt qu trời cao. *

Ngi cho miệng con thơ trẻ nhỏ

cất tiếng ngợi khen đối lại địch th,

khiến kẻ th qun nghịch phải tiu tan.

 

Ngắm tầng trời tay Cha sng tạo,

mun trăng sao Cha đ an bi, *

th con người l chi m Cha cần nhớ đến,

phm nhn l g m Cha phải bận tm?

 

Cha cho con người chẳng thua km thần linh l mấy,

ban vinh quang danh dự lm mũ triều thin, *

cho lm chủ cng trnh tay Cha sng tạo,

đặt mun loi mun sự dưới chn:

 

No chin b đủ loại,

no th vật ngoi đồng,

no chim trời c biển,

mọi loi ngang dọc khắp trng dương.

 

Lạy ức Cha l Cha chng con,

lẫy lừng thay danh Cha

trn khắp cả địa cầu.

 

Lời Cha (Rm 12,14-16a)

Hy chc lnh cho những người bắt bớ anh em, chc lnh chứ đừng nguyền rủa: vui với người vui, khc với người khc. Hy đồng tm nhất tr với nhau, đừng tự cao tự đại, nhưng ham thch những g hn mọn.

 

Xướng đp

X: Theo nhịp đn mừng Cha,

* miệng con sẽ reo h.

X: V suốt ngy con nhẩm đi nhắc lại:

quả thật Ngi cng chnh. *

 

Tc Tin Mừng

C: Lạy Cha, xin hướng dẫn chng con

tiến bước vo đường nẻo bnh an.

 

Thnh ca Tin Mừng "Chc tụng ức Cha" (Benedictus)

 

Chc tụng ức Cha l Thin Cha traen,

viếng thăm cứu chuộc dn Người.

 

Từ dng di trung thần avt,

Người đ cho xuất hiện

Vị Cứu Tinh quyền thế để gip ta.

 

Như Người đ dng miệng cc vị thnh ngn sứ

M phn hứa tự ngn xưa:

 

Sẽ cứu ta thot khỏi địch th,

Thot tay mọi kẻ hằng ghen ght;

 

Sẽ trọn bề nhn nghĩa với tổ tin

V nhớ lại lời xưa giao ước;

 

Cha đ thề với tổ phụ praham

Rằng sẽ giải phng ta khỏi tay địch th,

 

V cho ta chẳng cn sợ hi,

ể ta sống thnh thiện cng chnh trước nhan Người,

M phụng thờ Người suốt cả đời ta.

 

Hi nhi hỡi, con sẽ mang tước hiệu

L ngn sứ của ấng Tối Cao:

Con sẽ đi trước Cha, mở lối cho Người,

 

Bảo cho dn Cha biết: Người sẽ cứu độ

L tha cho họ hết mọi tội khin.

 

Thin Cha ta đầy lng trắc ẩn,

Cho Vầng ng tự chốn cao vời viếng thăm ta,

 

Soi sng những ai ngồi nơi tăm tối

V trong bng tử thần,

dẫn ta bước vo đường nẻo bnh an.

Sng danh...

 

 

Lời cầu

Ta hy cầu xin Cha Kit biến chng ta thnh những người biết đem lại bnh an cho đồng loại.

Nơi no c on ght hận th,

Xin gip con xy dựng tnh thương.

 

Nơi no c khinh khi nhục mạ,

Xin gip con mang lại thứ tha.

 

Nơi no c mu thuẫn bất đồng,

Xin gip con nn người ha giải.

 

Nơi no c giả dối sai lầm,

Xin gip con rao truyền chn l.

 

Nơi no c hoi nghi ngờ vực,

Xin gip con củng cố đức tin.

 

Nơi no c nản ch sờn lng,

Xin gip con gieo niềm hy vọng.

 

Nơi no c bng tối my m,

Xin gip con khơi nguồn nh sng.

 

Nơi no c u sầu buồn b,

Xin gip con đem lại an vui.

 

Kinh Lạy Cha

 

Lời nguyện

Lạy Cha, ước g mi miệng chng con, tm hồn chng con v tất cả đời sống chng con đều trở thnh lời ca tụng Cha. Cả con người chng con đ l một n huệ Cha ban rồi, th xin cho trt cuộc đời chng con cũng thuộc trọn về Cha. Chng con cầu xin...

 


 

Kinh Trưa

 

Thnh Thi

Chọn một trong ba thnh thi sau đy, hoặc thay thế bằng một bi ht thch hợp. (đứng)

 

Giờ Ba

 

Lc ny đy, lạy Thần Linh cực thnh,

Dủ tnh thương, xin ngự đến tm hồn,

Cng Cha Cha v hợp với Cha Con

Tỏa bao la rạng ngời mun nh sng.

 

ể chng con, trong lng như ngoi miệng

Trt cuộc đời, cng trt cả tấm thn

Bừng chy ln lửa yu Cha v ngần

M sưởi ấm tha nhn bằng thương mến.

 

Xin nhận lời, mun lạy Cha ton năng,

Cậy nhờ ức Kit, Con Một Cha,

ấng trị v cng với Cha Thnh Thần

Tự ngn xưa tới mun đời mun thuở.

 

Giờ Su

 

Ngy tới lc thật huy hong rực rỡ,

Khắp địa cầu trn ngập nh thiều quang,

on chng con phủ phục trước ngai vng

Thờ lạy Cha, ấng Ton Năng cao cả.

 

Xin dập tắt những đam m tội lỗi,

Lửa giận hờn cn nung nấu tm can,

Cho bc i thnh mưa sa tưới gội

Lng chng con hoa thắm nở bnh an.

 

Xin nhận lời, mun lạy Cha ton năng,

Cậy nhờ ức Kit, Con Một Cha,

ấng trị v cng với Cha Thnh Thần

Tự ngn xưa tới mun đời mun thuở.

 

Giờ Chn

 

Lạy Thin Cha, ấng thường hằng bất biến,

Ngi nắm quyền lm b chủ thời gian,

Ngy đ xế, bng chiều vng ẩn hiện,

Xin chở che hồn xc mi vẹn ton.

 

Cho chng con hưởng nguồn sống v bin

V tuổi thọ khng nhuốm mu đen tối,

Mong chờ Cha, một mai khi trở lại

Dẫn vo nơi đầy nh sng diệu huyền.

 

Xin nhận lời, mun lạy Cha ton năng,

Cậy nhờ ức Kit, Con Một Cha,

ấng trị v cng với Cha Thnh Thần

Tự ngn xưa tới mun đời mun thuở.

 

Ca vịnh

 

Tv 118, 81-88

Suy niệm lời Cha trong luật Người ban

Yu mến Thin Cha l tun giữ cc điều răn của Người (1Ga 5,3).

 

XI.

C: Cha phn: trời đất sẽ qua đi.

Nhưng lời Ta sẽ tồn tại mi.

 

Hồn tiu hao đợi trng Ngi cứu độ,

con vẫn trng cậy ở lời Ngi. *

Mn đi mắt bởi mong điều Cha hứa,

con tự nhủ: đến bao giờ Ngi mới ủi an?

 

D c như bầu da gc bếp,

con cũng chẳng qun thnh chỉ Ngi. *

Ti tớ Ngi đy cn sống được bao lăm?

kẻ ngược đi con, khi no Ngi mới xử?

 

Phường kiu ngạo đo hố để hại con,

chẳng kể g luật Cha. *

Mệnh lệnh Cha thảy đều chn thật,

con bị ngược đi v cớ, xin cứu gip con cng!

 

Một cht nữa l chng diệt con trn đất ny,

nhưng con chẳng bỏ huấn lệnh Ngi ban. *

Xin lấy lng nhn hậu m cho con được sống,

thnh của Ngi, con sẽ tun theo.

 

Tv 60

Người lưu vong cầu nguyện

Lời cầu nguyện của người cng chnh đợi trng những của cải mun đời (thnh Hilari).

 

C: Lạy Cha, Cha l nơi con tr ẩn,

lũy sắt thnh đồng chống lại địch qun.

 

Lạy Cha Trời, xin nghe tiếng ku van,

v lưu đến lời con thỉnh nguyện.

 

Từ cng ci địa cầu, con ku ln Cha,

tm thần đang mn mỏi r rời. *

Trn tảng đ kia cao vi vọi,

xin Ngi dẫn con ln.

 

V Cha l nơi con vo tr ẩn,

luỹ sắt thnh đồng chống lại địch qun. *

Ước g con được ở mi trong lều thnh,

được chở che dưới cnh tay Ngi.

 

Vng chnh Ngi, lạy Thin Cha,

đ nghe lời khấn nguyện của con, *

lại cho con thừa hưởng

cơ nghiệp dnh cho ai knh sợ danh Ngi.

 

Lạy Thin Cha, xin gia tăng tuổi thọ

cho đức vua sống mi ngn năm, *

hiển trị mun đời trước Nhan Thnh,

được n tnh tn nghĩa chở che.

 

Bấy giờ con mi mi đn ca mừng Danh Thnh,

ngy lại ngy, xin giữ trọn lời nguyền.

 

Tv 63

Cầu xin Cha gip đối ph với kẻ th

Thnh vịnh ny đặc biệt ni về Cha Kit chịu thương kh (thnh utinh).

 

C: Lạy Cha,

xin gn giữ mạng con khỏi qun th khủng bố.

 

Lạy Cha Trời, xin nghe tiếng thở than,

gn giữ mạng con khỏi qun th khủng bố. *

Ny kẻ c mưu đồ, chng ồn o tc hại,

xin giấu kỹ con đi.

 

Chng mi lưỡi như mi gươm sắc,

lời thm độc tựa tn lắp vo cung, *

bắn trộm người v tội,

bắn thnh lnh m chẳng sợ chi.

 

Chng quyết tm lm điều độc dữ,

bn luận xem gi bẫy thế no, *

rồi nhỏ to: "Ai m thấy được?"

 

By kế lập mưu lm điều c,

chng hon thnh kế hoạch đ mưu toan: *

Thm hiểm biết bao, lng dạ người đời!

 

Nhưng Thin Cha lại bắn tn vo chng,

thnh lnh chng đ bị trng thương. *

Tấc lưỡi mnh hại mnh l thế!

Thin hạ xem, ai cũng lắc đầu.

 

Hết thảy mọi người đều knh sợ, *

họ sẽ loan truyền hnh động của Thin Cha

v hiểu ngay những việc Người lm.

 

Người cng chnh sẽ vui mừng trong Cha

v ẩn nu bn Người. *

Mọi tấm lng chnh trực

đều lấy thế lm vinh.

 

Lời Cha v Xướng đp

 

Giờ Ba (nl 8,5b-6)

ức Cha, Thin Cha của anh em, gio dục anh em như một người gio dục con mnh. Anh em phải giữ cc mệnh lệnh của ức Cha, Thin Cha của anh em, m đi theo đường lối của Người v knh sợ Người.

 

X: Lng knh sợ Cha lun trong trắng,

tồn tại đến mun đời.

: Quyết định Cha ph hợp chn l,

hết thảy đều cng minh.

 

Giờ Su (1V 2,2b-3)

Hy can đảm ln v sống cho xứng bậc nam nhi. Hy tun giữ cc huấn lệnh của ức Cha, Thin Cha của con, m đi theo đường lối của Người, l giữ cc giới răn, mệnh lệnh, luật php, v chỉ thị của Người, như đ ghi trong Luật Ms. Như thế con sẽ thnh cng trong mọi việc con lm v trong mọi hướng con đi.

 

X: Trn đường mệnh lệnh Cha, xin dẫn con đi,

: v con ưa thch đường lối đ.

 

Giờ Chn (Gr 6,16)

Hy dừng lại trn cc nẻo đường m coi, hy tm hiểu những đường xưa lối cũ cho biết đu l đường ngay nẻo chnh, rồi cứ đ m đi: Tm hồn cc ngươi sẽ bnh an thư thi.

 

X: Lạy Cha,

thnh Ngi l gia nghiệp con mi mi

: v đ l hoan lạc của lng con.

 

Lời nguyện

Thứ Bảy

 

Giờ Ba

Lạy Thin Cha l Cha ton năng, ấng uy linh cao cả, chng con l những kẻ thuộc quyền Cha. Xin đổ trn chng con nh sng của Thnh Thần, để chng con thot khỏi mọi th địch v được hn hoan ca tụng Cha khng ngừng. Chng con xầu xin...

 

Giờ Su

Lạy Cha l lửa hồng mến thương rực sng mun đời, xin Cha hằng thiu đốt tm hồn chng con, để chng con vừa knh mến Cha trn hết mọi sự, vừa thương yu anh em v Cha. Chng con cầu xin...

 

Giờ Chn

Lạy Cha, xin nhận lời chng con v cho chng con được bnh an trọn vẹn, để chng con biết tm kiếm Cha mọi ngy trong đời sống chng con, v nhờ ức Trinh Nữ Maria chuyển cầu, chng con được vững tm đến cng Cha. Chng con cầu xin...

 

Kết thc (đứng)

Chủ sự: No ta chc tụng Cha.

Cộng đon: Tạ ơn Cha.