1. CHA TÔI*

Tôi chỉ sống với cha tôi có 12 năm trong cuộc đời 72 năm của tôi, nhưng những kỷ niệm về cha c̣n rất sống động trong tôi. Kỷ niệm khó quên nhất là tôi được nằm ngủ trên đầu gối của cha tôi hầu như mọi ngày, khi người ngồi đọc kinh trước tượng Ông Thánh Giuse và Đức Mẹ Mân Côi.

Người vừa đọc kinh cầu nguyện, chuyện văn với Thánh Cả và Đức Mẹ vừa rung đùi cho tôi ngủ.Nhiều lúc tôi chưa ngủ hoặc đă thức, nhưng tôi cứ nằm yên để thưởng thức sự cưng chiều, vừa để

(h́nh Ông Cố Đoàn Ngọc Cửu)

nghe những lời kinh và những tâm sự của cha tôi với thế giới thiêng liêng của người. Nhờ vậy tôi hầu như thuộc các kinh ban mai,ngắm lần hột vui, thương, mừng, kinh cầu Đức Bà, kinh cầu Thánh Giuse... và cả những kinh khó thuộc như kinh Bảy sự đau đớn và bảy sự vui mừng của Thánh Giuse.

Tôi cũng biết được cả những tâm tư nguyện vọng của cha tôi.
Tôi biết cha tôi có hai người con đi học xa, măi tận Sàigon*.Tôi c̣n biết mùa này "giùng" nhà tôi* đang mất mùa*, và cả việc cha tôi không đủ tiền để mua một căn nhà mà năm đói kém có người muốn bán để cha tôi sửa nhà cũ.
          Cha tôi cầu nguyện rất tự nhiên như nói chuyện với người vô h́nh nào đó. Người coi Thánh Giuse và Đức Mẹ như hai người rất gần và quyền phép, nên tôi thấy người trao phó mọi chuyện cho Các Ngài. Người ngồi hàng giờ trước tượng ảnh Thánh, và như không biết mệt là ǵ,trái lại tôi thấy người rất sung sướng và sau giờ cầu nguyện người như rất tự tin và thoải mái.

Tôi sẽ kể cho bạn nghe tại sao người lại sung sướng và thoải mái khi cầu nguyện trong những lần tới.

-----------------------------------

* Chú thích của xuanha.net:

- Hồi kư của chú Giuse Đoàn Từ Thiện, con trai út Ông cố Giuse Đoàn Ngọc Cửu, người làng Xuân hà, địa phận Bùi chu, Bắc Việt.

- 2 người con đi học tại Sài g̣n là Đoàn Ngọc San và Đoàn Quang Tập

- Giùng: một hội người bắt cá của dân miền biển tại đây.
- Mất mùa: không bắt được cá.

 

 

2. CHA TÔI

Tại sao cha tôi năng cầu nguyện?

 

"Tôi không biết cha tôi bắt đầu say mê cầu nguyện từ lúc nào, và cũng không hiểu rơ tại sao. Nhưng có một điều tôi thấy lạ là người hay khuyên tôi cầu nguyện.

Tôi c̣n nhớ: Hồi đó nhà tôi có nuôi mấy con ḅ, v́ nhà không c̣n ai, nên mặc dù tôi mới có 7, 8 tuổi ǵ đó, tôi cũng phải chăn ḅ. Có mấy ngày trời mưa rét lạnh, mùa Đông mưa phùn gió bấc, tôi rất ngại dắt ḅ đi ăn. Thấy vậy cha tôi bèn khuyên: "Chăn ḅ có ǵ khó đâu con ? Chỉ việc đưa ḅ ra sân cỏ nhà thờ Ông thánh Giuse, buộc nó vào gốc cây thông bằng sợi giây thừng thật dài, rồi vào nhà thờ đọc kinh là được việc."

(h́nh  nhà thờ  thánh Giuse)

Dĩ nhiên thằng bé cũng phải dắt ḅ đi ăn cỏ, rồi v́ bên ngoài lạnh quá, tôi cũng phải vào nhà thờ, không phải để đọc kinh mà để tránh lạnh.

 

 

 

 

 

Ban đầu tôi rất sợ những tiếng động trong nhà thờ thanh vắng, nhưng rồi tôi cũng quen dần với cảnh thinh lặng và bóng đèn leo lắt của Nhà Tạm. Dần dần trong thinh lặng, Chúa dạy tôi gần với Phép Thánh Thể lúc nào không hay.

 

(h́nh bên trong nhà thờ Ông thánh Giuse)

Bây giờ nhớ lại, tôi thấy thời gian tôi say mê nh́n ngắm Chúa trong Nhà Tạm nhất, là thời gian này. Nói thế để bạn hiểu, việc chúng ta say mê cầu nguyện là do Chúa dẫn dắt, chứ ta không giải nghĩa được. Như thế bạn hiểu, tại sao cha tôi ham mê cầu nguyện".

 

 

3. CHA TÔI

 (quí trọng bậc tu tŕ)

-----------------------------

 
     Cha tôi không chỉ biết thắm thiết cầu nguyện,nhưng người con có những hoạt động phong phú trong đời sống thực hành.Tôi thấy người sống rất quảng đại với Chúa. 
Chúa ban cho cha mẹ tôi tất cả 10 người con, bảy trai ba gái. Thực ra Chúa đă cất về một chị gái (chị Tép) lúc 12 tuổi, c̣n lại 9, phù hợp với tên cha tôi là Cửu (nghiă là chín).

Trong số 7 đứa con trai,người đă lần lượt động viên được 5 đứa  đi vào đời sống tận hiến,nhưng Chúa chỉ chọn có hai làm linh mục,ba người kia trở về đời sống gia đ́nh v́ lư do sức khoẻ. Mỗi lần gặp ai thân quen, cha tôi thường tỏ bày tâm sự: "dẫu có phải đi  ăn mày để cho con tôi được đi tu, tôi cũng sẵn sàng".

Sự quí trọng đời sống tu tŕ tận hiến c̣n tỏ ra trong các cuộc tiếp đăi các linh mục và các vị tu tŕ.

Mỗi lần "giùng" nhà tôi bắt được cá ngon là người thường sai tôi mang biếu cha xứ.

Trong vườn tôi trồng  được trái dưa hồng ngon, tôi đă lấy lá khô che giấu,nhưng khi người biết được cũng khuyên tôi mang vào nhà xứ, dĩ nhiên là tôi cũng phải miễn cưỡng tuân theo.

Người thường để dành cà phê và bánh kẹo ngon nhất để tiếp đăi các cha các thầy.

Người c̣n xung phong gánh vác việc họ đạo trong nhiều năm dài và trông coi ruộng đất cho họ đạo.

Những truyện đó quá dài tôi không thể kể hết ở đây, chờ khi nào có dịp thuận tiện hơn tôi sẽ nói.

    

4. CHA TÔI

(Dạy dỗ, sửa lỗi con cái) 

---------------------------------
  Giáo dục con cái đối với cha tôi là rất quan trọng,  thường th́ người không dùng roi vọt và quát mắng, nhưng cũng có đôi khi người dùng biện pháp mạnh, như trường hợpđối với người anh thứ hai, như tôi nói ở trên. Nhưng bao giờ người cũng bắt chúng tôi phải suy nghĩ nhiều về những lời người dạy bảo.

Có một điều tôi nhớ măi, là thường sau kinh tối cha tôi hay làm một cuộc XÉT M̀NH cho cả nhà. Thường th́ khi đọc kinh xong, người hay hỏi, chẳng hạn, thằng Sông c̣n thức không, thằng Hùng c̣n thức không ? ...Sau khi biết chắc các con c̣n thức, người hay KIỂM ĐIỂM TỪNG TỘI NHÂN, nếu có ai sai phạm điều ǵ trong ngày. Rồi người dậy dỗ người đó mà như dậy dỗ từng  người, khiến ai cũng phải nhớ làm ḷng.  

Nhưng tôi nhớ có một lần, người anh thứ hai của tôi làm lư trưởng trong làng mà lại đi  đánh bạc với những người cấp dưới, cả đêm không về, khiến chị dâu chúng tôi phải lại mách với cha tôi. Thế là người sai tôi là em út phải đi t́m anh tôi và nói : "về cho thầy nói chuyện". Anh tôi về và  cha tôi bảo anh tôi nằm xuống trước ngưỡng cửa để cho mọi người bước qua. Rồi cha tôi lấy cái dùi đục mà đập.

Đánh một trận rồi cha tôi hỏi "cái nào nhục hơn con? đánh bạc với thuộc cấp hay bị cả nhà bước qua?".

Anh tôi biết lỗi và hứa không tái phạm nữa.

     

5. Cha tôi

(Cư xử với người ngoài)

--------------------------------

Cha tôi có một lối cư xử rất lạ với tha nhân. Tôi ít khi thấy người giận dữ hay nói điều tục tĩu. Trái lại với ai người cũng lấy chữ LỄ mà cư xử. Ngay với con cái trong nhà, ít khi người la rầy chửi mắng.

Đối với người ngoài, cách cư xử của người cũng tương tự. Có lần v́ tranh chấp đất đai rừng thông ở bờ biển với ông bác tôi. Sau bao ngày suy tư nghĩ ngợi, tôi thấy cha tôi ăn mặc chỉnh tề, đầu đội khăn xếp, thân mang áo đoạn, quần trắng , chân đi giầy da bóng loáng. Người  đi sang sân trước nhà bác tôi. Người cất giọng sang sảng giải thích, phân trần gần hết một buổi sáng, mà không thấy ông bác tôi ra đối chất. Sau mấy ngày, tôi thấy bác gái tôi lại, mang theo chục trứng và mấy cân gạo , to nhỏ ǵ với cha tôi ,và tôi thấy mọi chuyện êm xuôi.

Vào tháng ba ,năm Ất Dậu 1945,  trời làm mất mùa đói kém, gia đ́nh tôi không đủ gạo ăn. Mỗi bữa cơm, cha tôi thường nói với tôi: "Phần con hai bát cơm, nhưng con phải nhường một bát cho gia đ́nh nghèo nhất trong họ Thánh Giuse*. "Tôi  thấy cha tôi  nắm hai bát  cơm, có lẽ bát thứ hai là của phần cha tôi chăng, và người bảo tôi mang  nắm cơm đó  cho gia đ́nh  cuối nhà thờ. Mẹ tôi chỉ sụt sùi khóc.

* Sau này , tôi nghe nói, chính người vợ của gia đ́nh đó đă tố khổ cha tôi vào năm 1954, khi phong trào đấu tố nổi lên.

     -------------

* Gia đ́nh này tên là Phương, người giật chuông nhà nhờ họ Thánh Giuse, nhà ở ngay bên phái cuối nhà thờ. Nghe nói, sau năm 1954, chị ta vào khảo của bà Cố, bà Cố phải xuống ngâm ḿnh cạnh bờ ao để tránh mặt, lúc ấy con cháu đă di cư vào miền Nam Việt nam hết, ở nhà chỉ c̣n Ông Bà Cố.

 

6. Cha tôi

(với tha nhân…tiếp)

---------------------------

Sống theo nguyên tắc của Chúa :" Thương người như thể thương thân"(love the other as yourself), có khi c̣n mang họa vào ḿnh.Nhưng cha tôi vẫn quyết trung thành.

Chuyện xẩy ra vào những năm đói kém (1945-1946) cả nước Việt nam thiếu ăn thiếu mặc, giặc cướp nổi lên khắp nơi.

Trong làng tôi có gia đ́nh anh chị Cận làm ăn khá giả, có cửa hàng tạp hóa (groceries), lại có nghề may quần áo. Bọn cướp đă để ư.

Vào một đêm, người ta nghe tiếng kêu cứu: "cướp, cướp". Tiếng tù và (horn) nổi lên inh ỏi. Cả làng thức giấc và chạy đi đánh cướp. Cha tôi cũng trong nhóm người đó. Người mang theo cây móng (một thứ xẻng để đào đất ở miền Bắc).

Khi toán người đuổi cướp gặp cây cầu th́ tất cả dừng lại, chỉ có ḿnh cha tôi cứ cắm đầu đuổi theo, mà không biết có một ḿnh đuổi đánh cướp. Khi tới một cánh đồng, bọn cướp quay lại, và thấy chỉ có ḿnh cha tôi, chúng trở lại và đánh vùi đánh giập cha tôi, khiến người gẫy cánh tay phải.

Các anh tôi lấy thuyền chở cha tôi vào huyện (Hải Hậu) gặp đốc tờ (french doctor) người Pháp. Ông này nhất định cưa tay cha tôi, nhưng các anh tôi không chịu và chở người về nhà.

Trên đường về ban đêm, người ta thấy xuất hiện một ông già, khoảng ngũ tuần (about 50 year old), vai mang tay nải (bag), Ông già cất giọng hỏi:

- Thuyền các ông có ǵ mà ồn ào thế?

- Chúng tôi có người bị cướp đánh trọng thương.

- Sao không mang vào huyện (district, county, parish)?

- Đốc tờ Pháp đă coi và không chữa được, nên chúng tôi chở về.

-  Cho tôi xuống thuyền (boat)để xem sao?

- Vâng mời ông.

Và người ta áp thuyền vào bờ cho ông già xuống.

Sau khi coi qua, ông già bảo:

- Bệnh này tôi chữa được.

- Vậy mời ông ra tay cho.

Về đến nhà, tôi thấy thúng tro hứng máu đă ướt đậm. Da cha tôi th́ đă nhợt nhạt v́ mất máu nhiều quá, và người đă thiếp đi. Ông già bảo mọi người lui ra. Ông báo bắt một con gà tơ, ông rửa chân con gà cho sạch, rồi bỏ vào cối giă (rice mortar)với thuốc mang theo trong tay nải. Ông lấy tre chặt ra làm nan, rồi bó nắn xương cốt, và bọc thuốc chung quanh cánh tay.

Ngay đêm đó cha tôi tỉnh lại. Người nói:" Vừa nằm mơ thấy Thánh Giuse hiện ra chữa bệnh cho ḿnh".

Ông lang t́nh cờ này ở lại với gia đ́nh chúng tôi 21 ngày, rồi từ giă (bye) ra về, không lấy tiền công, cũng không chịu tiết lộ tông tích quê quán.

Sau này ai cũng nói:" Ông lang chính là Ông Thánh Giuse đó".

--------------------

 

7. Cha tôi

(tiếp và hết)

 

Vết thương gẫy tay của cha tôi đă được chữa lành hẳn nhờ thầy lang vô danh ẩn tích, nhưng bịnh mất máu vẫn trầm trọng, cha tôi liền quyết định bỏ nhà tầm sư, t́m thầy chạy thuốc.

Ở nhà chỉ c̣n hai mẹ con, không kể hai anh lớn đă lập gia đ́nh và ở riêng, c̣n hai anh sát tôi cũng đang tập tễnh theo đuổi bậc tu tŕ. Mẹ tôi lúc đó bị bịnh trầm uất (depressed) nặng, v́ cảm thấy quá cô đơn và yếu đuối.

Một buổi chiều, tôi thấy mẹ tôi lấy cái xẻng, đào một lỗ nhỏ gần chân đống rơm, bên cạnh nhà anh cả tôi. Tôi hỏi mẹ:

- Mẹ đào đất làm ǵ vậy mẹ?

- Đào đất để chôn con.

Tội nghiệp mẹ. Chắc mẹ muốn nói đào đất để giấu con. V́ c̣n có ḿnh tôi, mẹ sợ không giữ dược, nên phải đào đất để cất giấu.

 

Khoảng 3 tháng sau, bỗng tôi thấy cha tôi xuất hiện. Từ cổng đi vào, tôi thấy mặt người hớn hở, trên người chẳng có ǵ ngoài bộ quần áo nâu ṣng đang mặc và một đôi giày vải trắng kẹp bên nách trái. Thấy người, tôi mừng rỡ chạy ra tíu tít đón cha vào nhà. Cha tôi xoa đầu tôi, phân trần:

-"Thầy chỉ c̣n đủ tiền mua đôi giầy này, hết cả tiền mua kẹo cho con".

- Tôi nói, con không cần, có thầy về là con mừng rồi.

Tôi vào pḥng gọi mẹ, mẹ tôi mỉm cười đi ra, nhưng không nói ǵ rồi lại trở vào trong.

Cha tôi kể chuyện: Người đi vào tận Nho quan (tỉnh Ninh b́nh) để chữa bịnh. Ở đó người gặp một gia đ́nh tiều phu, có 2 vợ chồng và một đứa con trai, hằng ngày nấu cơm cho ăn. Buổi sáng, người chồng dắt vào rừng kiếm củi và hái thuốc, chiều về bà vợ nấu cơm cho ăn và sắc thuốc cho uống.

 

Cũng từ lúc đó, cha tôi không c̣n đi làm giùng với anh cả tôi và các bạn giùng khác mà chỉ ở nhà cầu nguyện. Có thể nói, nghề của cha tôi bây giờ là nghề cầu nguyện. V́ sự cầu nguyện của người cũng năng động như lao động chân tay. Có hôm từ sáng sớm, cha tôi đă sai tôi chạy ra biển, nói cho anh tôi biết, hôm nay phải đánh cá phía bắc. Có khi giữa trưa lại nói, phải đánh cá phía nam v́ gió đă đổi chiều. Có hôm phải đánh ngoài khơi v́ nước đang rút, hoặc đánh gần bờ v́ nước đă lên.v.v…Tôi không biết người học cách tính thủy triều và khí quyển bao giờ và từ đâu, nhưng tôi thấy người bấm ngón tay và tính toán lẩm nhẩm rồi đưa ra kết luận rất chính xác. Đang nắng th́ người lại nói là sắp mưa. Đang yên lặng th́ người nói là sắp băo.Hôm nào có cá, hôm nào có tôm.v.v…người đều đoán trúng.

---

Nói về niềm tin th́ chỉ có thể chia sẻ với người có cùng kinh nghiệm và cùng cơ sở xác tín, không thể nói với người bên ngoài cuộc sống của ḿnh.

Vào năm 1947, khi quân đội Pháp c̣n làm chủ đa số dân chúng Bắc Việt, nhưng Việt minh đă nổi lên ở nhiều nơi. Máy bay Pháp dội bom một số đồn trú của Việt cộng. Bởi đó có sự lầm lẫn mục tiêu, nên gia đ́nh chúng tôi cũng bị ảnh hưởng.

Biến cố xẩy ra khi phi công Pháp dội bom lầm nhà ông Tổng Giác, ông nội tôi. Kết quả là căn nhà ngói đồ sộ bị bắn phá tơi bời làm cả nhà bị sụp, trừ bức tường đằng sau tủ đựng tượng Thánh Giuse và Đức Mẹ bằng ngà.

Tôi đă thấy, không những bức tường không đổ, mà cũng không có viên gạch ngói nào phủ trên nóc tủ. H́nh như có một sức che chở đặc biệt khiến súng đạn và gạch ngói không đụng chạm đến tượng Thánh.

Máy bay đi khỏi, cả một sân cá nhà tôi ở đằng trước nhà ông Tổng cũng bị phủ đầy bùn.

Kể từ đó, hai bức tượng bằng ngà này được dời về nhà tôi, và cha tôi hằng ngày đêm cầu nguyện. Cha tôi th́ tin tưởng là hai bức tượng đó chứa ẩn tích quyền năng của Thiên Chúa, có lẽ v́ vậy mà sau này có phong trào di cư, người cũng không muốn đi mà không mang được 2 pho tượng. Tôi rất tiếc là không biết 2 pho tượng đó bây giờ di dời hay cất giữ chỗ nào?

Tôi chỉ biết là từ ngày có 2 pho tượng đó, cha tôi càng say mê đọc kinh nguyện gẫm, và giùng nhà tôi bắt được nhiều cá, đến nỗi từ trong nhà cho đến hai pḥng chứa, chỗ nào cũng thấy cá và tôm, nhất là cá thu, cá chim và tôm he . Nhà tôi giầu hẳn lên v́ cá.

 

Rồi năm sau đó là hai anh tôi đi học ở Sài g̣n, lại được về sum họp. Cha tôi sung sướng với tuổi già, v́ có một con làm linh mục (Anh San) và một con bốn chức (Anh Tập). Năm đó Anh Hùng được vào trường Thử, c̣n anh Cao th́ trở về nhà cha mẹ, quyết chí rút lui v́ nhớ em. Tôi ở nhà với anh Cao được một năm, rồi cũng bắt đầu tập tễnh đ̣i đi tu vào năm sau.

---

Năm 1975, khi Sài g̣n thất thủ, có người em họ là Đoàn Ngọc Toan, con chú Đoàn Ngọc Ban ở ngoài Bắc vào thăm, kể cho tôi nghe câu chuyện mà tôi chưa kiểm chứng được.

Chuyện kể là sau năm di cư 1954, con cái vào Nam hết, nhưng cha tôi vẫn tiếp tục chung vốn làm giùng. Dĩ nhiên người không lao động đánh cá như các người khác, nhưng chỉ ở nhà cầu nguyện và hướng dẫn làm ăn. Có năm giùng cha tôi bắt được nhiều cá quá, nên UBND xă muốn ban bằng khen "tiên tiến lao động", nhưng không biết để tên ai. Mọi người đồng thanh đề tên Đoàn Ngọc Cửu. UBND xă rất ngạc nhiên hỏi tại sao đề tên một người không đóng góp lao động, th́ tập thể trả lời: "Tuy ông này bệnh tật không làm việc chân tay được, nhưng nhờ lời cầu nguyện, kinh nghiệm và chỉ dẫn của ông mà tổ hợp chúng tôi đánh được nhiều cá hơn các tổ hợp khác. Với người cộng sản th́ kiến thức và kinh nghiệm là đồ bỏ, nói chi tới cầu nguyện và niềm tin, nhưng về sau UBND xă cũng chiều số đông, cấp bằng "tiên tiến lao động" cho cha tôi. Rơ ràng là lời cầu nguyện c̣n hiệu năng hơn sức lao động, và niềm tin tôn giáo đă thắng chủ nghĩa vô thần.

 

Câu chuyện kể đến đây coi như chưa kết thúc về kư ức một người cha, nhưng tôi cho là đă tạm đủ, để ai có đọc th́ có ư tưởng làm thế nào để trở thành người cha tốt. Không hẳn là một ông thánh, nhưng trước tiên phải là một người có nhân bản, tức là một người trước khi là một ông thánh.

 

Tôi lục trí nhớ của tôi, và cho đến bây giờ, tôi chưa có gặp một h́nh ảnh tôi khâm phục như cha tôi. Lúc nào người cũng dậy tôi phải làm người, v́ có làm người trọn vẹn rồi mới làm ông thánh.. Đấy là món quà cha tôi đă tặng tôi suốt cả cuộc đời.

Hết

--------------------------

Xin thay mặt cho các con cháu nội ngoại họ Đoàn, cảm ơn chú Út Giuse Đoàn Từ Thiện đă viết cho chúng cháu hồi kư về Ông nội Giuse, trước khi chú về trời gặp ông, ngày nào về chỉ có Thiên Chúa biết. Chúc chú mùa Phục sinh vui vẻ với con cháu bên miền khí mát và nắng ấm Cali.

Giuse Marco Đoàn Quang Báu, Ḍng ĐC.

(Carthage, Missouri Thứ Hai Tuần Thánh 17- 3- 2008