16. CHẾT ÊM (EUTHANASIA) HỢP PHÁP HAY KHÔNG???

Lm. Đoàn Quang, CMC. 2000

 

Đặt vấn đề:

Người Công giáo tin rằng sự sống sự chết là do Thiên Chúa, Đấng tạo thành trời đất, cầm nắm mọi sự trong quyền phép Người. Người không cho ai làm chủ sự việc này. Nhưng trong thực tế, đă có những người đ̣i làm chủ việc sinh sản và giết chết trước thời gian Thiên Chúa định đoạt. Đó là những cái chết không tự nhiên như "phá thai và chết êm", v́ cả hai đều là nạn nhân bị coi như gánh nặng về kinh tế cho gia đ́nh, xă hội đối với ư nghĩ của một số người.

 

Xét về phương diện đạo đức, phá thai do người mẹ hay chết êm do người nhà chỉ v́ gia đ́nh không chấp nhận thuộc lănh vực đạo đức. Chết êm, tiếng Anh Mỹ gọi là Euthanasia, dịch sang tiếng Việt có thể là Để cho chết êm, cho chết êm, làm cho chết êm ái, hay gọi qua danh từ Hán Việt là Trợ tử. Trong bài này tôi dùng chữ "Chết êm" nghe cũng dễ hiểu, và không cầu kỳ nho nhe. Dưới đây, chúng ta sẽ t́m hiểu Chết êm là thế nào?

Đối với nhiều độc giả người Việt, nghe tới việc Chết êm như một vấn đề mới, xa lạ, không cần bàn tới. Thực ra, trong thời buổi này, không thể không nên biết.

Nhiều người đă biết tới bác sĩ Jack Kevorkian, viên bác sĩ  giúp chết êm tại tiểu bang Michigan này hiện giờ đang bị ngồi tù từ 10 tới 25 năm.

Hiện nay Tiểu bang Oregon có luật cho phép bác sĩ tiêm thuốc giúp cho bệnh nhân chết êm. Nhiều nơi cũng tranh đấu nhưng chưa được. Nh́u người đ̣i quyền được chết. Họ cho đó là quyền của họ chứ không phải của ai cả mà phải cấm đoán.

Ta sẽ t́m hiểu những điểm sau:

1. Chết êm là ǵ?

2. Người bênh, người chống chết êm?

3. Giáo hội Công giáo với vấn đề Chết êm,

4. Nguyên tắc thực hành theo Giáo lư Công giáo,

5. Mục vụ săn sóc bệnh nhân.

 

1. Chết êm là ǵ?

Danh từ Chết êm (Euthanasia hay mercy killing) phát xuất từ tiếng Hy lạp: "Eu" là khỏe, tốt, êm ái, ngay; "thanatos" là chết, chết ngay, chết dễ dàng, chết không đau đớn.

Chết êm là khi bệnh t́nh của bệnh nhân không c̣n hy vọng chữa trị, nếu để sống th́ đau đớn cho người bệnh, tốn kém cho người nhà, cho xă hội, nên với sự đồng ư của bệnh nhân hoặc người thay mặt hợp pháp  của  bệnh nhân, hoặc cả khi không có sự đồng ư của họ, bác sĩ, y tá, hoặc ai đó làm cho họ chết sớm hơn cái chết tự nhiên của họ.

Chết êm cũng phân biệt trực tiếp hay gián tiếp, chủ động hay thụ động.

Chết êm có thể là trực tiếp, nếu được tiêm thuốc (lethal injection) vào làm cho chết mau lẹ. Chết êm là dán tiếp nếu bị rút ống tiếp tế khí thở, đồ ăn, thuốc chữa...

Chết êm có thể là chủ động do đương sự hay người thay mặt hợp pháp xin, hoặc thụ động khi cưỡng ép khi bắt buộc phải chết.

 

2. Người bênh, người chống Chết êm:

Nhiều người trong xă hội, nhất là xă hội Mỹ ngày nay, viện cớ "tự do". Họ nói rằng "sự sống của tôi là của tôi", và họ cũng nói rằng" sự chết của tôi là của tôi", tôi co quyền lựa chọn, định đoạt, không ai có quyền ngăn cản sự tự do của tôi.

Ngày 8 - 9 tháng Tư năm 1988, hơn 300 người thuộc Liên hội Thế giới Dành quyền Được chết đă tham dự cuộc hội thảo bàn về vấn đề Chết Êm hợp pháp do Tiểu bang California và Ḥa Lan đề xướng. Hầu hết các tham dự viên thuộc Hoa kỳ, số c̣n lại thuộc 16 quốc gia khác. Có tới 2 phần 3 tham dự viên đă ủng hộ cái "Chết êm trực tiếp". Chủ tịch Dereck Humphrey tuyên bố: "Đây là nguyên tắc, là luật của phong trào chúng tôi: Ư kiến ủng hộ cái chết Êm cách chủ động hay thụ động cũng đều là ư kiến của hội viên cả, không nên chỉ trích lẫn nhau". Hội Hemlock và hội Người Mỹ Chống đau khổ đều ủng hộ vấn đề Chết Êm.

Cũng vào tháng Tư, Hội trên đă xin được 256 ngàn chữ kư trong tổng số ít nhất phải có vào hạn chót (ngày 9 tháng Năm 1988) là 372 ngàn chữ kư ủng hộ để được hợp pháp. Họ nói, nếu năm nay không xin đủ chữ kư, họ sẽ tiếp tục xin thêm nữa cho tới đủ mới thôi. Người dân Hoa kỳ nói chung, theo một bản thăm ḍ, có tới 60 phần trăm ủng hộ chết Êm (Tài liệu Ethics and Medics, April 1990).

Hiện nay số người ủng hộ Chết êm đă lên cao.

Gọi là giúp Chết êm, nhưng thực ra chết không êm. Theo cuộc khảo cứu mới đây của tạp chí New England Journal of Medicine cho biết các vụ giúp Chết êm thường đưa đến ch bệnh  nhân nhiều hơn. Tại Ḥa Lan, có tới 16 % giúp Chết êm theo toa bác sĩ cho, đă không có kết quả tốt. Bác sĩ Sherwin Nuland của đại học Y khoa Yale cho biết: Nhiều người không bao giờ nghĩ rằng giúp Chết êm lại làm cho bệnh nhân đau đớn hơn.

 

3. Giáo hội Công giáo với vấn đề chết êm:

Giáo hội Công giáo được Thiên Chúa quyền ǵn giữ kho tàng đức tin và phong hóa luôn luôn tôn trọng nguyên tắc hợp với tự nhiên, nghĩa là Giáo hội chủ trương:

"From  the womb to the tomb": "Từ ḷng mẹ tới ḷng đất", nói cách khác: Giáo hội chủ trương tôn trọng mạng sống con người từ khi thành thai trong ḷng mẹ cho tới khi chết tự nhiên được đem chôn trong ḷng đất. Do đó ta hiểu những vấn đề khác như là Giáo hội không chấp nhận ngừa thai ngược tự nhiên, phá thai, giao hợp tránh sinh con, mang thai mướn, ...và bắt chết hay để cho chết khi chưa đến giờ Chúa gọi ra khỏi đời này.

Thánh Phaolô quả quyết: "Nếu ta sống, ta có trách nhiệm với Chúa, nếu ta chết, ta cũng có trách nhiệm với Chúa. Cả khi ta sống, cả khi ta chết, ta thuộc về Chúa" (Thư Roma 14,18).

Tôn trọng Thiên Chúa là Đấng định đoạt sự sống và sự chết của con người, Giáo hội Công giáo luôn luôn và mạnh mẽ chống lại mọi h́nh thức chết êm dù trực tiếp hay gián tiếp, chủ động hay thụ động, dù bệnh nhân xin hay không xin.

Các Hội đồng Giám mục trên thế giới đều nhất loạt chủ trương tôn trọng tiến tŕnh thiên nhiên của mạng sống:

- Năm 1943, từ lâu trước Công đồng Vatican II, Đức Thánh Cha Piô 12 đă viết trong Thông điệp Mystici Corporis như sau:

"Từ một nỗi buồn sâu xa, chúng tôi thấy những người dị h́nh, điên khùng và những người đau khổ v́ bệnh gia truyền trong cuộc sống kéo dài của họ. Họ đă bị người ta coi như gánh nặng vô ích trong xă hội, một xă hội văn minh như ngày nay...Tuy nhiên, những ai thấm nhuần giáo lư lành mạnh đều chân nhận rằng, chết Êm không những xâm phạm luật tự nhiên và luật Chúa ghi khắc trong ḷng mọi người, mà c̣n là một tai họa cho chiều hướng thăng tiến của nhân loại" (AAS. 35, 1943, 239).

- Năm 1965, Công đồng Vatican 2 trong Hiến chế Giáo hội trong Thế giới Ngày nay, khi đề cao nhân vị con người đă tuyên bố:

"Tất cả những ǵ đi ngược với chính sự sống, như giết người dưới bất cứ h́nh thức nào, diệt chủng, phá thai, giết chết cách êm dịu, hoặc tự tử trực tiếp...Tất cả những điều nói trên và những điều tương tự, đều thực sự ô nhục, làm thối nát nền văn minh nhân loại, bôi nhọ những kẻ chủ động, xúc phạm nặng nề đến Danh dự Đấng Tạo hóa..." (HC. Mục vụ số 27)

- Tháng Năm năm 1980, Tuyên ngôn của Bộ Đức Tin cũng lặp lại lập trường tương tự như Đức Thánh cha Piô XII trên.

- Ngày 22 tháng Tư 1988, Các Đức Giám mục California đă tuyên bố chống lại đề nghị xin hợp pháp cái  chết Êm của hội này. Các Giám mục nói: " Giết người vô tội, dù theo lời họ xin đi nữa, cũng là cướp mất quyền tự do của con người ngày nay và mai ngày trên trần thế".

- Ngày 8 tháng Chín 1988, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II cũng đă lưu ư các nhân viên thuộc Hiệp hội Đánh Thuốc Mê (Anesthetist) Âu châu về hfdỏ tại Rôma như sau:

"Một số người đương thời chúng ta đang cổ vơ chấm dứt mạng sống con người bằng cái Chết Êm như là giải pháp thông cảm sự đau khổ nhân loại, nhưng: Chết Êm là một hành động sát nhân luôn luôn đáng phải loại bỏ. Phải loại bỏ ngay cả khi bệnh nhân yêu cầu được chết cách đó.

"Đôi khi lời kêu van của bệnh nhân xin được chết, phải được hiểu rằng, họ không có ư xin Chết êm cho bằng xin được GIÚP ĐỠ và YÊU THƯƠNG họ trong nỗi thống khổ. Ngài nói tiếp:

"Khổ sở và đau đớn là phần không thể tránh được của kinh nghiệm con người. Những người có nhiệm vụ về thuốc cần phải từ bỏ lời biện hộ của những ai coi Chết êm như một giải pháp thông cảm.

Cuối cùng Đức Thánh Cha nhấn mạnh:

"Không bác sĩ, không y tá, không chuyên viên thuốc, không bất cứ ai là trọng tài cuối cùng của sự sống con người, kể cả sự sống của ḿnh và sự sống người khác".

Thiên Chúa là Đấng Chăn Chiên nhân lành, trong chương tŕnh của Ngài, khi bắt buộc phải gửi đau khổ để thanh luyện con cái, Ngài cho phép được chữa trị, Ngài cũng ban ơn để con cái chiu đựng, lập công, đền tội. Sống chết lúc nào là tùy quyền Ngài.

- Cũng Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II trong Thông điệp Tin mừng về Sự Sống (EV 25/3/1995) số 81 nhắc lại chủ trương trên:

" Sự sống con người, là quà tặng Chúa ban, là thiêng liêng và không thể xâm phạm. v́ vậy, không thể chấp nhận phá thai và làm cho Chết êm. Không những không được cất mạng sống, mà c̣n phải quan tâm cách yêu thương để bảo vệ nó. Xă hội phải tôn trọng, bảo vệ, và đề cao nhân phẩm của mọi người, mọi lúc, và mọi điều kiện của đời sống con người".

- Nguyên tắc luân lư đạo đức:

" Luân lư Công giáo không chấp nhận trực tiếp hay gián tiếp để chết êm, do chính bệnh nhân xin hay do người hữu trách xin để chấm dứt đau khổ cho bệnh nhân".

 

4. Nguyên tắc thực hành theo Giáo lư Công giáo về vấn đề Chết êm:

 

Sách Giáo lư Công giáo 92 (năm ban hành)  viết:

GLCG số 2276:

"Những người có sự sống bị suy giảm hoặc bị yếu đi, đ̣i hỏi một sự tôn trọng đặc biệt. Những bệnh nhân và những người bị khuyết tật cần phải được nâng đỡ để có thể sống một cuộc đời b́nh thường theo mức có thể".

GLCG Số 2277 viết:

"Dù với lư do nào và với phương tiện nào mặc ḷng, sự trực tiếp làm cho chết êm ái cũng chỉ là chấm dứt cuộc đời của những người bị khuyết tật, đau yếu hoặc đang chết dần chết ṃn. Về luân lư, cách làm này không thể chấp nhận được".

"Bởi vậy, một hành động hoặc sự bỏ qua một hành động, tự nó hoặc do chủ ư của ta, mang lại cái chết cho một người hầu chấm dứt đau khổ, sẽ là một tội sát nhân, nghịch lại cách trầm trọng với phẩm giá con người và với sự tôn kính mà ta phải có đối với Thiên Chúa hằng sống, Đấng Tạo thành con người. Sự người ta có thể phán đoán sai lầm v́ ḷng ngay, sẽ không thay đổi tính chất của hành vi sát nhân này, một hành vi cần phải luôn bài trừ và cấm chỉ".

GLCG Số 2278 viết:

"C̣n như ngưng những phương thuốc y khoa quá tốn kém, nguy hiểm, dị thường hoặc không xứng với những kết quả mong muốn, th́ là một việc làm hợp pháp. Đây là sự từ chối "những sự trị liệu kịch liệt": như vậy, đây không phải là muốn làm cho chết, nhưng chỉ là chấp nhận rằng không thể cản ngăn cái chết. Những quyết định phải do chính bệnh nhân làm lấy, nếu người đó có thẩm quyền và có khả năng, nếu không sẽ phải do những người hưởng quyền trước pháp luật, nhưng bao giờ cũng phải tôn trọng ư muốn hợp lư và những lợi ích hợp pháp của bệnh nhân".

 

GLCG Số 2279 viết:

"Dù cái chết được coi là đă gần kề, những sự săn sóc thường dành cho một bệnh nhân, sẽ không được ngưng cách chính đáng. Việc sử dụng các thuốc tê để giảm đau cho bệnh nhân đă hấp hối, dù có nguy cơ giảm ngày sống của người đó, th́ có thể được coi là phù hợp với phẩm giá con người về phương diện luân lư, nếu người ta không muốn cái chết, dù như là mục đích, dù như là phương tiện, nhưng cái chết chỉ được tiên liệu và được chấp nhận như là không thể tránh được. Những thứ giảm đau là một h́nh thức rất tốt của đức bác ái vô vị lợi: theo danh nghĩa này, chúng phải được khuyến khích".

 

5. Mục vụ Săn sóc bệnh nhân:

Từ những nguyên tắc hướng dẫn của Giáo lư Giáo hội Công giáo, ta rút ra được những thực hành sau:

            1/ Trong đức ái, cần phải tôn trọng và nâng đỡ những người già cả, người bệnh tật kinh niên, người khuyết tật, cách đặc biệt.

            2/ Không thể chấp nhận với bất cứ lư do nào, phương tiện nào  việc cho Chết êm trực tiếp hay gián tiếp những người nói trên.

            3/ Bệnh nhân và người hữu trách có quyền được chấp nhận ngưng những cách chữa trị quá tốn kém, mà không nắm chắc kết quả.

            4/ Không được ngưng những săn sóc b́nh thường, dù bệnh nhân sắp chết; nhưng được dùng và khuyến khích dùng  thuốc làm giảm đau, ngay cả khi v́ dùng thuốc đó bệnh nhân có thể chết sớm hơn.

 

Tài liệu tham khảo:

- Internet:  Euthanasia.

- James J. Drummey,Catholic Replies, C.R. Publications, 1995

- Ethics and Medics,

- National Catholic Register,

- The Mirror of Springfield,

- Karl H. Pesche, Christian Ethics, C. Goodliffe neale, 1985,Vol II, p. 351

- Sách Giáo lư của Giáo Hội Công giáo, bản dịch của người Salêdiêng, Sài g̣n, 1994

- Lm. Mark, CMC. Luân lư Thần học tóm lược, 1995