84.Lập trường Giáo hội Công giáo về vấn đề ly dị và tái hôn

 Một kinh nghiệm tái hôn:

Năm tṛn 18 tuổi, tôi kết hôn với một người thanh niên tôi yêu mến. Nhiều biến cố buồn thương dồn dập xảy đến. Kết quả chồng tôi bị tù v́ tội song hôn và giải pháp duy nhất: tôi phải ly dị chồng. Vỏn vẹn hai năm sau ngày cưới với đứa con trai đầu ḷng kháu khỉnh, tôi bỗng trở thành thiếu phụ tự do.

Thiếu phụ một con năm 20 tuổi. Tôi hoàn toàn không hiểu tại sao Giáo Hội Công Giáo không chấp thuận cho tôi tái hôn. Phần tôi, tôi lư luận: Hẳn Chúa muốn tôi giáo dục con trong khung cảnh một gia đ́nh có cha mẹ và anh chị em. Nghĩ thế nên tôi quyết định tái hôn theo nghi thức đời với một thanh niên vừa theo đạo Công Giáo. Chúng tôi là đôi vợ chồng trẻ với đầy đủ yếu tố để vui hưởng cuộc sống. Dĩ nhiên người bạn đường thứ hai của tôi không hề đặt vấn đề hôn nhân hiệu quả hay không hiệu quả, nhưng tôi th́ khác. Tôi luôn luôn ư thức rằng, bao lâu Giáo Hội chưa tuyên bố hôn nhân thứ nhất vô hiệu quả, tôi vẫn c̣n ràng buộc với người chồng thứ nhất của tôi.

Thảm trạng đau thương nhất đời tôi là chúng tôi sống ngoài ṿng Giáo Hội, v́ chúng tôi không được rước lễ. Tôi sống trong sự ray rứt triền miên. Tôi bị dằng co giữa Thiên Chúa và chồng con. Một đàng tôi không thể khước từ những đ̣i hỏi chính đáng của chồng tôi. Một đàng tôi cũng không muốn phạm tội mất ḷng Chúa.

Để t́m được nghị lực vượt qua những khó khăn, mỗi ngày tôi thức dậy thật sớm và lén chồng con đi tham dự thánh lễ và rước lễ thiêng liêng. Tôi cũng dốc ḷng lần hạt Mân Côi mỗi ngày. Thêm vào đó tôi gia nhập nhóm 6 bà mẹ Công Giáo. Chúng tôi trao đổi với nhau về những khó khăn gặp phải và nâng đỡ nhau bằng cách cầu nguyện cho nhau. Chúng tôi dâng đặc biệt hy sinh cho một người nào trong nhóm đang phải đối đầu với một vấn đề nan giải. Tôi âu yếm gọi: "Nhóm các bà mẹ Công Giáo của Nhiệm Thể". Với phương thế này, chúng tôi đạt được những kết quả thật bất ngờ.

V́ hoàn toàn ư thức về t́nh trạng hôn nhân bất hợp pháp của ḿnh và nổi đau khổ v́ không được lănh nhận các bí tích, đặc biệt là bí tích giải tội và Thánh Thể, tôi quyết định chọn giải pháp cuối cùng: "Chúng tôi phải sống với nhau như hai anh em". Tôi quên nói, với cuộc hôn nhân thứ hai, tôi đă sinh hạ một bé gái thật dễ thương. Chồng tôi và tôi, chúng tôi chưa bước vào tuổi 30. Nói như vậy để nhắc rằng, đặt vấn đề sống tiết dục với chúng tôi thật là khó, hay ít ra về phía chồng tôi. Không một người đàn ông nào lại chấp nhận giải pháp: "lập gia đ́nh để sống độc thân!". Thêm vào đó, xă hội chúng tôi đang sống luôn đề cao tính dục, buông thả theo tính dục. Người ta không c̣n hiểu rơ ư nghĩa đích thực của t́nh yêu, nhất là t́nh yêu giữa một người nam và một người nữ. T́nh yêu này luôn gắn liền với tính dục và hưởng thụ.. Nhưng bằng mọi giá, tôi quyết định đi đến giải pháp sống với nhau như hai anh em, để được ḥa giải với Thiên Chúa, với Giáo Hội và vẫn giữ cho các con tôi được lớn lên trong khung cảnh một gia đ́nh.

Trong cầu nguyện, hy sinh và với sự trợ giúp tinh thần của nhóm "Các bà mẹ Công Giáo của Nhiệm Thể", tôi nhẫn nhục, kiên tŕ thông truyền ư tưởng sống với nhau như "hai anh em" cho chồng tôi. May mắn thay trong thời gian này, chúng tôi gặp được một linh mục thánh thiện và nhân hậu. Ngài hoàn toàn thông cảm và tận t́nh hướng dẫn cùng nâng đỡ chúng tôi. Một chuyện hy hữu khác. Chúng tôi làm quen với một nữ tu, và chính nữ tu này đă khơi lên trong tâm hồn chồng tôi những quan niệm cao đẹp và đúng đắn về t́nh yêu, và đặc biệt về "người nữ". Nhờ tiếp xúc với nữ tu, chồng tôi cảm nhận thế nào là một t́nh yêu trong sạch siêu thoát giữa một người nam và một người nữ, trong khung cảnh một gia đ́nh bao quanh con cái.

Cố gắng của chúng tôi đă đưa đến một thành công vẻ vang. Cha sở chấp nhận t́nh trạng sống tiết dục của chúng tôi và cho phép chúng tôi được lănh nhận các bí tích. Ngày lễ Đức Mẹ Linh Hồn và Xác Lên Trời năm đó là ngày đáng ghi nhớ. Đứa con trai lớn của chúng tôi giúp lễ và cậu bé rất hănh diện v́ chính nó đă cầm đĩa hứng Ḿnh Thánh khi cha sở trao Ḿnh Thánh Chúa cho Ba Má nó "rước lễ lần đầu", như lời cậu bé vui sướng công bố với bạn bè.
(Ns. "MISSI", Janvier/1969, trang 35-38- không rơ người dịch).

1. Khi hôn phối đă thành, hữu hiệu (valid)

Khi hôn phối đă thành, hữu hiệu (valid) nghĩa là hôn phối giữa 2 người nam nữ Công giáo có khả năng kết hôn theo giáo luật, đă thành hôn như giáo luật chỉ dẫn...th́ hôn phối đă trở nên "Điều Thiên Chúa đă liên kết…"

Nếu là "Điều Thiên Chúa đă liên kết" th́ "loài người không được phân ly (Mt 19,4-9; Mc 10,6-9). Và nếu sau khi thành hôn theo luật đạo ở nhà thờ, và vợ chồng đă hoàn hợp th́ chỉ có cái chết mới phân ly được (Gl 1141), v́ thế,

 

2. Giáo hội, luôn mạnh mẽ chống lại sự phân ly, ly dị vợ chồng:

Giáo lư Công giáo số 2384:- "Ly dị là một vi phạm nặng nề đối với luật tự nhiên: nó dám phá vỡ giao ước đă được hai vợ chồng tự do kư kết, là sống với nhau cho đến chết. - "Ly dị gây ô nhục cho giao ước của ơn cứu độ mà hôn nhân là dấu hiệu. -"Một sự kết hôn mới, dù được dân luật công nhận, sẽ thêm một sự nặng nề nữa cho việc ly dị: người phối ngẫu tái hôn sẽ ở trong t́nh trạng ngoại t́nh công khai và thường xuyên…

Giáo lư số 2385 c̣n thêm: "Ly dị cũng tỏ ra vô luân do những xáo trộn nó gây nên trong gia đ́nh và ngoài xă hội. Sự xáo trộn này kéo theo những tổn thương nghiêm trọng đối với người phối ngẫu bị bỏ rơi, đối với con cái bị chấn thương bởi sự chia ly của cha mẹ, và đau khổ không biết theo cha hay theo mẹ, và đối với xă hội v́ ly dị là một tai ương xă hội do ảnh hưởng lây nhiễm của nó.

 

Nhưng Giáo hội bênh vực:

Giáo lư số 2386:

"Có thể một trong hai người phối ngẫu là nạn nhân vô tội của việc ly dị do toà đời công bố: người này không lỗi luật luân lư. Có một sự khác biệt lớn lao giữa một người phối ngẫu đă thành tâm cố gắng sống trung thành với bí tích Hôn phối, và bị bỏ rơi cách bất công, và người phối ngẫu đă do một lỗi nặng của ḿnh mà phá huỷ cuộc hôn nhân thành hiệu theo Giáo luật.

 

Và Giáo hội thông cảm, chấp nhận cho ly dị ṭa đời khi có lư do chính đáng, để bênh vực bên bị xử bất công:

Giáo lư số 2383 viết:

"Nếu sự ly dị theo toà đời là cách duy nhất để bảo đảm một số quyền lợi chính đáng, để lo cho các con hoặc để bảo vệ di sản, th́ có thể được dung thứ và không tạo thành một lỗi phạm nào về luân lư". Như vậy, nếu không có lỗi, th́ người đă ly dị ṭa đời trong trường hợp này vẫn được xưng tội rước lễ.

 

3. Nhưng trường hợp "ly dị ṭa đời và tự ư tái hôn th́ không được xưng tội rước lễ nữa".

Đức Thánh cha Gioan Phaolô 2 trong Tông huấn Familiaris Consortio đă bày tỏ rất "nhân từ", nhưng "thẳng thắn" tŕnh bày chân lư cứu độ:

số 84. "Kinh nghiệm cho thấy, những người ly dị thường có khuynh hướng tái hôn, có khi họ tái hôn không cần Bí tích Hôn nhân Công giáo. Điều này gây gương xấu cho những người Công giáo khác, nên cần có một giải pháp tức thời. Các Nghị phụ Thượng hội đồng đă nghiên cứu vấn đề này cách công khai. Giáo hội đă được Thiên Chúa thiết lập để mưu sự cứu rỗi cho muôn dân, nhất là cho những người đă được rửa tội, không thể bỏ mặc những ai đă được Bí tích Hôn phối trước ràng buộc mà nay lại muốn thành hôn lần nữa. Giáo hội cố gắng không ngừng đem lại những phương tiện cứu rỗi.

"Các Chủ chăn phải biết rằng, nhân danh chân lư, buộc họ phải cẩn thận phân biệt tùy hoàn cảnh khác nhau: Có người đă cố gắng cứu văn hôn phối trước, mà họ đă bị ruồng rẫy cách bất công; có người v́ lỗi nặng của ḿnh đă hủy hoại hôn phối đă thành sự theo giáo luật; cũng có người đă tái hôn v́ để nuôi dưỡng con cái; lại cũng có người tái hôn, v́ đôi khi theo lương tâm chủ quan, họ phá bỏ hôn phối trước mà họ nghĩ là không sửa chữa được nữa, v́ họ cho là hôn phối đó đă không thành.

"Cùng với Thượng hội đồng, tôi khẩn thiết kêu gọi các Chủ chăn và toàn thể Cộng đồng Dân Chúa hăy giúp đỡ những người ly dị. Với sự quan tâm ân cần, làm cho họ đừng nghĩ rằng họ bị tách rời khỏi Giáo hội, v́ là người đă được rửa tội, họ có thể và họ phải chia sẻ đời sống của Giáo hội. Họ được khuyến khích nghe Lời Chúa, tham dự Thánh lễ, kiên tâm cầu nguyện, làm việc bác ái, xây đắp công bằng xă hội, nuôi dưỡng con em trong đức tin Công giáo, ngày ngày với ơn Chúa bồi bổ tinh thần và làm việc đền tội. Giáo hội cần cầu nguyện cho họ, khuyến khích họ, và tỏ cho họ thấy Giáo hội là bà mẹ thương xót, nhờ đó nâng đỡ đức tin và ḷng trông cậy của họ.

"Tuy nhiên, dựa trên nền táng Kinh thánh, Giáo hội cũng phải quả quyết rằng: những người đă ly dị và đă tái hôn không được lên rước Lễ. Họ không thể được rước lễ, v́ t́nh trạng và điều kiện cuộc sống của họ lúc này khách quan đi ngược lại sự hợp nhất t́nh yêu giữa Chúa Kitô và Giáo hội mà Phép Thánh Thể nói lên ư nghĩa và hiệu quả hợp nhất ấy. Đàng khác, theo lư do mục vụ, các tín hữu sẽ lầm lẫn và sai lạc trong giáo huấn của Giáo hội về hôn phối bất khả phân.

"Phép Giải tội mở đường đưa đến Phép Thánh Thể, chỉ được ban cho những ai, chân thành thống hối  v́ đă bẻ gẫy giao ước trung thành với Chúa Kitô, họ cam kết sửa lại đời sống không c̣n đi ngược lại sự bền vững của hôn nhân. Trong thực hành, điều này có nghĩa là, khi có lư do quan trọng, như để nuôi dưỡng con cái, người nam và người nữ không thể sống chia ĺa, "họ bằng ḷng tiết dục hoàn toàn, nghĩa là không làm những hành vi vợ chồng.

"Tương tự như thế, để kính trọng phép Hôn phối, kính trọng chính đôi bạn và gia đ́nh họ, kính trọng Cộng đồng dân Chúa , cấm các chủ chăn, v́ bất cứ lư do nào, cử hành nghi thức cho người ly dị và tái hôn. Cử hành những nghi thức đó, sẽ đem lại cảm tưởng rằng phép hôn phối mới là thành sự, từ đó dẫn dân chúng đến sự sai lầm về hôn ước thành phép và bất khả phân.

"Hành động như thế, Giáo hội tuyên xưng sự trung thành của ḿnh với Chúa Kitô và chân lư của Người, đồng thời tỏ ra sự quan tâm hiền mẫu của ḿnh với các con cái, cách riêng với những ai, không v́ lỗi ḿnh mà đă bị người phối ngẫu hợp pháp ruồng rẫy.

"Với niềm trông cậy vững vàng, Giáo hội tin rằng những ai đă từ chối giáo huấn của Chúa, nhưng vẫn đang sống trong t́nh trạng có thể lănh được ơn hối cải và ơn cứu rỗi, nếu họ kiên tâm cầu nguyện, thống hối và làm việc bác ái".

4. Muốn ly dị và tái hôn hợp pháp, đ̣i phải ở vào những trường hợp sau:

1/ Đặc ân thánh Phaolô:

Là người đă rửa tội có quyền tái hôn với người Công giáo, ngay cả người không Công giáo (1147), nếu: a/ Bên không rửa tội bỏ không chịu chất vấn, hay trả lời tiêu cực, b/ nếu bên không rửa tội không chịu sống chung thuận ḥa, lại c̣n xúc phạm đến Chúa.(GL 1146).

2/ Đặc ân thánh Phêrô:

"Một người chưa rửa tội, sau khi đă lănh nhận Bí Tích Rửa Tội trong Giáo Hội công giáo và không có thể lặp lại đời sống chung với người phối ngẫu không rửa tội v́ lư do tù đày hay bắt bớ, th́ có thể kết lập một hôn phối khác, cho dù trong thời gian ấy người phối ngẫu kia cũng đă lĩnh Bí Tích Rửa Tội, miễn là giữ điều 1141 (hôn phối trước đă thành sự và đă giao hợp"(GL 1149)

3/ Giải hôn phối chưa giao hợp (Ratum), nghĩa là đă thành hôn trước Thiên Chúa trong nghi lễ, nhưng chưa hề giao hợp với nhau, th́ đă xa nhau.

4/ Giải hôn phối không thành (Annulments) là sự tuyên bố của ṭa án có thẩm quyền của Giáo hội rằng điều đă xảy ra coi như hôn phối th́ đă là hôn phối không thành (invalid) theo Giáo luật. Thường không thành v́ thiếu ưng thuận, thiếu suy nghĩ chín chắn (GL 1095), bị lầm (1097, 1099), bị lừa (1098), bị quá sợ (1103)...

5. Giáo lư Công giáo về người tự ư li dị ṭa đời và tự ư tái hôn:

GLCG số 1650: Ngày nay, nơi nhiều nước, nhiều người công giáo dựa vào dân luật cho phép ly dị để lại kết hôn theo luật đời. Trung thành với lời dạy của Chúa Kitô:"Ai ruồng rẫy vợ ḿnh và cưới lấy người khác th́ phạm tội ngoại t́nh đối với người vợ thứ nhất; nếu một phụ nữ bỏ chồng để đi cưới chồng khác, th́ phạm tội ngoại t́nh" (Mc 10,11-12), Giáo Hội không thể công nhận cuộc kết hôn mới này là thành hiệu, nếu cuộc hôn nhân trước đă thành. Nếu những người ly dị lại kết hôn theo luật đời, họ ở trong một t́nh trạng nghịch với luật Thiên Chúa. Bởi vậy họ không thể rước lễ bao lâu c̣n tồn tại t́nh trạng này. Cũng v́ lư do này, họ không thể thi hành một số trách nhiệm trong Giáo Hội. Sự hoà giải nhờ bí tích Sám hối chỉ có thể được ban cho những người thành thực hối hận v́ đă phạm đến dấu hiệu của giao ước và của sự trung thành với Chúa Kitô, và quyết chí sống trong sự khiết tịnh trọn vẹn.

 số 1651 Đối với những Kitô hữu sống trong t́nh trạng như thế và c̣n giữ đức tin, và muốn giáo dục con cái theo Kitô giáo, các linh mục và cộng đồng giáo xứ phải tỏ ra lưu tâm đến họ, để họ đừng tự coi như bị tách rời khỏi Giáo Hội: họ vẫn có thể và vẫn phải tham dự vào sinh hoạt của Giáo Hội, với tư cách là những người đă lănh nhận phép Rửa tội.

"Chúng ta sẽ mời họ nghe Lời Chúa, đi dự Thánh Lễ, kiên tŕ cầu nguyện, góp phần vào các việc bác ái, và các công cuộc của cộng đoàn lo cho đức công bằng, giáo dục con cái trong đức tin Kitô giáo, nuôi dưỡng tinh thần sám hối và thực hiện những hành vi sám hối  để hằng ngày van nài Thiên Chúa ban ân sủng cho ḿnh"(FC 84).

số 1665 Sự tái hôn của những người đă ly dị khi người phối ngẫu hợp pháp vẫn c̣n sống, là điều trái nghịch với ư định và luật của Thiên Chúa đă được Chúa Kitô giảng dạy. Tuy họ không bị tách rời khỏi Giáo Hội, nhưng họ không thể tới bàn tiệc Thánh Thể để rước Ḿnh Chúa. Nhưng khuyên họ sống đời sống Kitô hữu của ḿnh bằng cách giáo dục con cái trong đức tin .

6. Bộ Đức Tin giải nghĩa chi tiết hơn về người "ly dị và tái hôn"được rước lễ hay không?
Theo tài liệu của Bộ Đức tin, do Đức Hồng Y Ratzinger Tổng trưởng ban bố ngày 14 tháng 9 năm 1994, có 2 trường hợp:

1/ Trường hợp thông thường: Không được.

Các chủ chăn hăy tiếp nhận họ trong yêu thương ...hướng dẫn họ  những đường hướng hối cải cụ thể, nhưng nguyên tắc: "Ḷng nhân từ chân chính không bao giờ tách biệt với chân lư", nên cần nói rơ cho họ là "không được",

- "Những tín hữu sống với nhau như là vợ chồng, mà không phải là vợ chồng thật, th́ không được rước lễ (số 6), v́ vướng mắc tội trọng điều răn thứ 6.

Chủ chăn nên hướng họ tới tích cực: Đừng nên nghĩ rằng hiệp thông với GH chỉ ở tại Rước Thánh thể mà thôi, c̣n có Thánh lễ Misa,, kinh nguyện, suy gẫm Lời Chúa,  việc công b́nh, bác ái nữa (số 6). Nhưng,

2/ Trường hợp đặc biệt: Được rước lễ với những điều kiện sau:

Khi theo lương tâm, họ thấy họ, xứng đáng rước lễ, chẳng hạn:

            a/ Khi họ bị từ chối hôn nhân cách bất công, và mặc dầu họ đă làm hết cách để phục hồi lại hôn nhân trước (vd. mà vẫn bị bên kia đưa ra ṭa li dị, chứ họ không muốn)

            b/ Khi họ thực sự thấy rằng hôn nhân trước không thành, mặc dầu họ không thể chứng minh theo ṭa ngoài,

            c/ Khi họ đă qua một thời gian dài hồi tâm, đền tội,

            d/ Khi v́ lư do luân lư thích đáng, họ không thể nào sống xa nhau (v́ nuôi con, v́ không thể sống một ḿnh, họ phải kiêng lánh hành vi vợ chồng (số 4).

Trong trường hợp ấy, họ được rước lễ, nhưng để ư tránh gương mù.

 

Dù ai ở vào trường hợp "không được" xưng tội, rước lễ, cũng không nên nản ḷng, họ nên gắng sống đạo tử tế như Giáo hội khuyên trên, như gương người phụ nữ trong câu truyện mở đầu, rồi Chúa sẽ nh́n đến thiện chí ấy và chúc lành cho.

 

Lm. Đoàn Quang, CMC