Cùng ngày 21/8
Thánh Giuse Đặng Đ́nh Viên, Linh mục
(bị bắt 1-8-1838, xử trảm 21-8-1838)
1. Những lá thư bị lộ: Ngày 17-4-1838, quan quân đang lùng bắt những đạo trưởng Công Giáo th́ tại An Liêm, lương dân bắt được một người lạ mặt, một thầy giảng với sáu bức thư và b́nh đựng dầu thánh. Thầy giảng này do Cha Viên sai đi để gửi các thư ngài viết và lấy dầu thánh.
Làng An Liêm, một làng nửa Công Giáo nửa bên lương, từ lâu đă có sự hiềm khích v́ người Công Giáo đă được phép không phải góp tiền vào các dịp cúng lễ trong năm. Nhân dịp này bên lương yêu cầu bên giáo hủy bỏ điều này, từ nay góp tiền vào việc cúng thần th́ sẽ bỏ qua nội vụ. Song lệnh của đức cha và của ṭa thánh là không thể thông công vào các việc dị đoan. Thế là dân làng An Liêm đem nộp ông thầy cho quan tổng đốc Trịnh Quang Khanh. Ông này mừng rỡ liền sai 800 lính đến Cao Xá theo lời khai của thầy giảng để lùng bắt Cha Viên. Từ đây mở màn cho những cuộc lùng bắt ghê gớm tại các tỉnh Nam Định, Hưng Yên....
2. Thời nhỏ của Cha Giuse Viên: sinh năm 1787 tại làng Tiên Chu, huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên. Cha mẹ là những tín hữu sốt sắng đă gửi cậu Viên vào nhà Đức Chúa Trời ở họ Vân, xứ An Thị Sau đó cậu được gửi theo học Latinh và Thần Học tại Lục Thủy, và năm 1824 ngài được thụ phong linh mục. Lúc đó Cha Viên mới 36 tuổi.
Hai năm sau, Cha Viên được đổi về miền Bắc Ninh, và trong suốt 16 năm trời cha hoạt động rất đắc lực cho Chúa và các linh hồn tại các họ Đông Bài, Thiết Nham, Như Thiết, An Mỹ.
3. Quan lập muu t́m bắt: V́ những lá thơ đó, Cha Viên bị các quan quân truy nă rất gắt gao. Họ được lệnh đi t́m bắt Cha Viên bằng mọi giá, quan bày ra một diệu kế và mạo nhận viết một lá thơ cho Cha Viên lấy tên là người nhà của Cha Viên. Trong lá thơ tỏ ra rất lo lắng cho số mạng của Cha Viên và chỉ muốn giúp đỡ Cha Viên mà thôi. Qua diệu kế và lời hứa thưởng bội hậu, quan đă t́m thấy hai tên phản bội là cháu ruột cha Viên.
Họ t́m nơi ở và trao thư. Khi cha mở ra th́ biết rằng ḿnh bị mắc mưu. Hai tên phản bội cũng ngầm đi báo lính canh gần đấy. Chúng muốn tri hô lên vậy để kiếm thêm tiền thưởng. Vừa nói xong quan tuần đến ngay. Chỉ kịp giờ cho Cha Viên chạy ra vườn mía sau nhà. Từ vườn mía cha không thể lẩn trốn ngay mà không bị lộ tông tích, tuy nhiên nếu lanh chân cha vẫn có thể trốn thoát nếu không v́ ḷng thương xót kẻ khác thúc đẩy để cha ra nộp ḿnh.
4. Nộp ḿnh để cứu người: Hiểu biết như vậy, quan tuần lôi một đứa trẻ thuộc gia đ́nh đó ra tra tấn. Mặc dầu bị tra tấn rất dă man, em bé vẫn can đảm chịu đựng và sau cùng không chịu được nữa em phải kêu lên: "Lạy Mẹ Thiên Chúa, xin đến cứu con, con không biết chỗ ẩn núp của linh mục đó".
Em đau đớn rên rỉ làm Cha Viên phải xuất đầu lộ diện và nói: "Tôi đây là linh mục Viên, hăy bắt tôi và tha cho em đó".
Hôm ấy là 1-8, Cha Viên bị bắt.
Mặc dầu bị đau đớn hành khổ cùng đeo xiềng xích Cha Viên vẫn một ḷng trung tín cùng Chúa và đạo thánh người. Họ tra khảo lư lịch và bắt cha dịch ngay lá thơ viết bằng ngoại ngữ ra tiếng Việt, cha làm ngay, nhưng không tiết lộ điều ǵ có hại cho các linh mục cả.
5. Án tử h́nh: Qua những sự kiện này họ vẫn không thể lay chuyển được Cha Viên nên ngày 3-8 các quan làm án tŕnh về kinh đô.
Ngày 12-8, vua phê như sau: "Đạo trưởng tên Lương cũng gọi là Đặng Đ́nh Viên, thần dân của nước trẫm và là đạo trưởng của đạo Kitô đă theo tà đạo. Đă vậy hắn vẫn không sợ hoặc ăn năn hay xuất đạo, ngược lại hắn đă viết thơ bằng tiếng ngoại ngữ cho bốn người tây phương, nếu vậy hắn là thứ đạo trưởng của tả đạo. Ta đồng ư và tuyên án, hắn phải trảm quyết".
6. Những lời nịnh bợ: Từ khi bị kết án rồi, theo lời một nhân chứng, quan quân c̣n dùng đủ cách để tra khảo và bắt ép Cha Viên phải chà đạp thánh giá và xuất đạo, nhưng đầy tớ Chúa vẫn khăng khăng một mực trung tín. Có lúc chúng dùng lời nịnh bợ và cố để lọt vào tai cha. Chúng nói với nhau: "Nếu ông này chọn sống với chúng ta, ông ấy có thể làm lớn như chúng ta, v́ ông có bộ mặt rất sắc sảo thông minh hơn người".
Cha Viên nghe vậy, ngài chỉ làm thinh.
Lệnh vua về tới Nam Định ngày 21-8, quan quân lập tức thi hành ngay. Một trong hai tên phản bội đấm ngực và xin được tha thứ. Cha Viên sẵn sàng ngay nhưng cha cho hắn ta biết tội rất nặng và đ̣i anh ta phải đi xưng tội và làm việc đền tội.
Cha Viên bị đeo gông, và xiềng xích rất nặng như một tên tội nhân cùng khổ nhất. Trước khi hành xử chúng c̣n cố gắng dụ dỗ cha xuất giáo một lần nữa nhưng cha cương quyết cự tuyệt sau đó chúng mới đọc bản án.
Vừa đi Cha Viên vừa chăm chỉ cầu nguyện, có lúc cha khóc lóc và ăn năn v́ tội ḿnh.
Khoảng trưa th́ cả đoàn người đă tới pháp trường gọi là Ba Ṭa. Họ tháo gông và xiềng xích cho cha. Một vài giáo dân đă đem theo sau mảnh chiếu và trải cho cha ngồi.
Họ cũng mang đồ ăn cho cha. Nhưng cha chỉ nếm thôi để làm hài ḷng họ. Sau mấy phút trầm ngâm cầu nguyện, cha đưa hai cánh tay cho họ trói giật lại. Thinh lặng trong phút cầu nguyện, cha hướng mặt về trời lần sau chót và lư h́nh vung gươm chém một nhát. Cha được 52 tuổi.
Quan tuần đă cho phép dân chúng làng Tiên Chu giữ cả xác và đầu Cha Viên và họ đă chôn cất tại nhà thờ mà vua đă cho phá. Làng Tiên Chu có khoảng ba ngàn giáo dân.