Cùng ngày 13 tháng 6
1- THÁNH AUGUSTINO PHAN VIẾT HUY
2- Nicolao Bùi đức Thể
3- Đaminh Đinh Đạt (18/7)
(gương: Ơn tử đạo lạ lùng, biết ăn năn sám hối, coi trọng Sự Sống đời đời).
1. Thân thế: Thánh Phan Viết Huy (44 tuổi, người làng Hạ linh, Bùi chu ) Thánh Nicolao Bùi đức Thể (47 tuổi, người làng Kiên Trung) và Thánh Đaminh Đinh Đạt (36 tuổi, người làng Phú Nhai), là các quân nhân thuộc phủ Xuân Trường, tỉnh Nam Định, dưới thời vua Minh Mệnh.
2. Lệnh bắt: Vào năm Minh Mệnh thứ 19, vua truyền cho quan tổng đốc tỉnh Nam Định hồi đó là Trịnh Quang Khanh buộc hết mọi lính Công giáo bỏ đạo của ḿnh. Thừa lệnh của vua, Trịnh Quang Khanh đă thề tiêu diệt đạo Công Giáo đến nỗi không có một quan nào dữ tợn hơn ông trong lịch sử bắt đạo tại Việt Nam. Để thi hành đắc lực lệnh vua, Quan Khanh c̣n sáng chế ra những h́nh phạt kinh khủng, tù đày, khuyến dụ bằng những lợi lộc chức quyền, dùng những người đă bỏ đạo khuyến khích, dùng họ hàng, vợ con năn nỉ...
3. Chối đạo: Trong thành Nam Định vào năm 1838 có tất cả 500 lính Công Giáo bị điệu ra trước ṭa để xử. Khôn khéo, quan cho lính ăn uống no say rồi truyền bước qua thập giá để được thưởng, hoặc nếu không tuân, sẽ bị phạt đ̣n, đóng gông, giam ngục. Kết quả c̣n 15 lính, rồi c̣n 9, c̣n 5, sau cùng c̣n 3 lính nhất định trung kiên theo Chúa Kitô là ông Huy, Thể, Đạt.
Thấy 3 ông này cứng đầu, quan bắt cạo trọc đầu, mang gông, chân tay xiềng xích, phơi nắng trước cổng dinh vào ngay mùa hè nóng bức, ruồi nhặng bâu vào hút những vết máu, mà tay chân các ông bị xiềng xích không thể đuổi đi được. Giữa lúc đó các bạn hữu, các bạn đồng đội theo lệnh quan thượng phải tới khuyên nhủ các ông bỏ đạo. Có lần vợ ông Đạt đến khóc lóc xin chồng bước qua thánh giá. Ông Đạt đă đủ can đảm trách mắng vợ và cấm bà lần sau không được đến gặp ông nữa. Các ông vẫn bị phơi nắng từ ngày này sang ngày khác. Lần kia có một người tín hữu thấy ông Huy bị phơi nắng khổ sở như vậy, liền lấy quạt che cho ông. Khi ông Huy thấy cử chỉ của bà như vậy, ông cám ơn bà và nói với bà: "Chúa để chúng tôi chịu sự khốn khó để đền tội chúng tôi. Tôi xin bà đừng che nắng cho tôi."
Trong ngục tù, các đấng ăn chay hăm ḿnh bốn lần một tuần: thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu và thứ Bảy. Dù đồ ăn trong ngục đă ít oi, mà các ông c̣n hy sinh để giúp cho những tù nhân khác. Các ông cầu nguyện không ngừng và c̣n xin các bổn đạo khi đến thăm các ngài: "Xin các ông các bà cầu cho chúng tôi để chúng tôi bền vững, v́ chúng tôi biết chúng tôi rất yếu đuối."
Thấy không cách nào làm 3 ông lay chuyển, quan tỉnh đă làm án xử tử ba ông, nhưng Vua Minh Mệnh truyền phải t́m hết cách để khuyên bỏ đạo. Ba ông bị điệu ra ngoài thành cho xỉ vả liên tiếp 21 ngày, rồi lại bị giam vào ngục vừa bị hành hạ vừa bị dụ dỗ. Quan lại truyền cho những người đă bỏ đạo trước phải vào để dụ dỗ ba ông. Nhưng các ông không nghe c̣n dùng nhiều lư lẽ để làm cho họ phải xấu hổ và ăn năn.
Quan Trịnh Quang Khanh thấy đă hết kế, sau cùng ông dùng một âm mưu rất độc. Quan bắt anh em họ hàng của ba ông, cùng lư dịch ba xă Hạ Linh, Phú Nhai, Kiên Trung. Khi các người tới trước mặt quan thượng, ông truyền cho họ phải làm sao cho ba ông quá khóa, nếu không làm nổi th́ tất cả đều phải chịu chết với cả ba ông. Nghe quan nói vậy, huynh thứ và lư dịch rất sợ hăi, xin khất quan một tháng để khuyên bảo 3 ông này. Quan thượng bằng ḷng cho khất một tháng, và giam ba ông riêng biệt. Hết hạn một tháng, 3 ông vẫn không chịu bỏ đạo. Bấy giờ quan truyền nọc đánh một người huynh thứ xă Kiên Trung. Ông Thể thấy người huynh thứ bản xă bị nọc đánh đ̣n th́ xin bỏ đạo. Sau đó mọi người lại xúi giục ông Huy và ông Đạt bắt chước ông Thể, ông Đạt xiêu ḷng mà bước qua thập tự, nhưng ông Huy vẫn không sờn ḷng. Đêm đó, quan cho người vào pḥng ông Huy dụ dỗ ông, sau cùng, ông Huy cũng chối đạo như hai ông kia. Sau đó, quan phát cho mỗi ông 10 quan tiền rồi thả các ông về nhà.
4. Ơn phép Giải tội: Suốt 8 tháng trời các ông chịu cực h́nh và khuyên dụ bỏ đạo mà các ông vẫn trung kiên, nên ai cũng cảm phục. Bây giờ nghe tin các ông chối đạo, rất nhiều người không tin. Từ khi ba ông bỏ đạo, th́ lương tâm các ông cắn rứt không ngừng. Các ông rủ nhau đi xưng tội. Nhờ ơn phép Giải tội, các ông được b́nh an và quyết tâm đi tử đạo. Các ông cùng nhau lên tŕnh diện quan tỉnh, nhưng bị đuổi về, hai ông lại rủ nhau vào kinh đô Huế, xin vua.
5. Vào kinh đô chịu chết: Vào tới Huế, hai ông Huy và Thể nộp đơn 2 lần, nhưng quan không xét, các ông tiếp tục ăn chay, cầu nguyện. Đợi đến một ngày kia, khi vua Minh Mệnh ra ngoài chơi, hai ông sấp ḿnh xuống bên lề đường, đội đơn trên đầu. Các quan ṭa thấy hai ông can đảm như vậy th́ hỏi về ông Đạt, v́ trong đơn có nói tới ông ấy. Hai ông liền thưa với quan: "Anh Đạt cũng chẳng chịu quá khóa, mà v́ mắc trở việc tại tỉnh Nam Định, nên chẳng đi với chúng tôi được, song anh ấy cũng hợp một ư với chúng tôi. Anh ấy c̣n dặn rằng, anh em thế nào th́ tôi thế ấy."
Các quan tŕnh tâu nhà vua mọi việc, nhà vua lấy làm ngạc nhiên lắm, tuy nhiên vua vẫn hy vọng có thể thay ḷng đổi dạ các ông, nên vua lại truyền ba quan lớn hợp lực làm thế nào cho hai ông quá khóa. Nhà vua c̣n truyền các quan đem ra 10 nén vàng, một tượng thánh giá, và một thanh gươm rồi nói: "Mặc ư các ngươi chọn. Nếu bước qua thập giá th́ sẽ được thưởng 10 nén vàng, c̣n nếu không sẽ bị thanh gươm chặt ngang lưng làm hai rồi bỏ xác xuống biển." Tức th́ hai ông xin chịu chết.
Các quan lại tŕnh tâu vua tất cả sự việc, vua Minh Mệnh rất tức giận, truyền đem hai tờ giấy cho các ông kư tên vào. Một tờ th́ chứa đầy những lời xỉ vả mạ báng Chúa và đạo Gia Tô, c̣n tờ kia là án các ông phải chết như thế nào. Hai ông không chịu kư vào bản phỉ báng Chúa, trái lại chấp nhận bị giết.
Ngày 12 tháng 6 năm 1839 , ông Huy và ông Thể bị điệu ra cửa bể là cửa Thuận để chịu chết. Trên đường đi đến pháp trường hai ông vui vẻ chào hỏi mọi người khiến dân chúng rất ngạc nhiên. Đến cửa biển, quan bắt hai ông xuống thuyền rồi chèo ra khỏi đất liền. Lúc này quan c̣n khuyên hai ông bỏ đạo, nhưng hai ông nhất định không. Quan truyền tháo gông, rồi trói hai ông vào cột chèo. Hai ông đọc kinh phó linh hồn. Lư h́nh giơ gươm lên, chặt ngang lưng hai ông như đă ghi trong án. Sau đó chúng chặt đầu rồi bổ làm tư và liệng xác hai ông xuống biển.
6. Ông Đạt thắng cám dỗ, chết v́ bị thắt cổ: Được tin hai ông Thể và Huy bị xử tử, ông Đạt dọn ḿnh chờ ngày chết. Mấy ngày sau, lính hàng đội từ tỉnh xuống báo với ông Đạt rằng: "Quan lănh binh và tỉnh sai tôi xuống báo cho anh biết đă có chỉ bộ ra truyền bắt và xử tử anh."
Nghe tin ấy, ông Đạt vui mừng lắm. Ông từ giă mọi người và xin mọi người cầu nguyện cho ông. Lúc đó, vợ ông muốn khuyên chồng bỏ ư định chết v́ đạo. Bà khóc lóc than văn, rồi dẫn con gái đến xin ông: "Ông bỏ tôi cùng con bé này sao?" Ông Đạt rất cảm động, nhưng ông nói với bà nếu ông quư bà và con gái hơn Chúa th́ chẳng xứng đáng với Chúa Giêsu Kitô. Thiên Chúa sẽ lo liệu cho bà và con gái. Sau cùng ông bảo vợ: "Một chốc nữa bà đem con bé sang nhà Nhiêu Quang cho tôi gặp nó một chút nữa." Rồi ông đi chịu lễ lần sau hết. Khi chịu lễ cùng cám ơn, ông yên ủi vợ con, cùng giă từ anh em, rồi theo lính ra đ́nh làng. Tại đ́nh làng, quan viên làng và nhiều người dân đă tụ họp đông đủ sẵn sàng để từ giă ông. Ông lạy quan viên, xin các ông ấy cầu nguyện cho ḿnh. Lúc bấy giờ cũng có người nói: "Anh Đạt bỏ vợ con, bỏ quê quán." Ông thưa lại rằng: "Vợ con và quê nhà tôi để mặc thánh ư Đức Chúa Trời, tôi xin làng thương tôi cùng vợ con tôi."
Trên đường đi về tỉnh, ông Đạt chỉ đọc kinh lần hạt chuẩn bị chịu chết. Phần bà vợ ông, vẫn theo ông tới Nam Định, vừa đi vừa khóc. Ông đuổi bà về và nói với bà: "Nếu bà đến đây mà cứ khóc th́ đừng đến thăm tôi nữa."
Tại tỉnh, quan lớn bảo ông Đạt rằng:- "Thằng Huy, thằng Thể đă phải bổ làm tư, rồi bỏ xuống bể cho tôm cá ăn, mày có quá khóa không?" Ông Đạt trả lời:- "Hai anh tôi đă được phúc trọng, xin quan lớn bổ tôi làm tám. C̣n quá khóa th́ tôi không chịu."
Quan thượng nghe xong liền truyền đóng gông, rồi giam ông trong ngục. Đến ngày 18 tháng 7 năm 1839, có lệnh vua truyền xử thắt cổ ông Đạt. Trên đường đi ông chỉ đọc kinh cầu nguyện. Khi đến nơi xử, đă sẵn có cái chiếu cạp ở đấy, ông Đạt quỳ trên chiếu vẫn cứ tiếp tục đọc kinh măi. Một lúc, quan truyền tháo gông, bắt ông nằm xuống chiếu, rồi quân lính buộc dây vào cổ ông. Khi đă sẵn sàng, quan giám sát ra hiệu lệnh. Lư h́nh kéo dây cho đến khi ông tắt thở.
Làng Phú Nhai lấy xác ông và táng trọng thể tại nhà anh cả ông Đạt. Sau hài cốt của ngài được táng tại nhà thờ Phú Nhai.