2- Thánh Phanxicô ĐỖ VĂN CHIỂU

Thầy giảng dòng ba Đaminh

(1797 - 1838)

            1. Thân thế: Phanxicô Đỗ văn Chiểu sinh năm 1797 tại làng Trung Lễ, giáo xứ Liên Thủy, tỉnh Nam Định, thuộc địa phận Đông Đàng Ngoài. Cậu Chiểu đi tu từ hồi niên thiếu, và được đào tạo thành thầy giảng của địa phận. Sau đó Thầy gia nhập dòng ba Đaminh, và trở thành cộng sự viên thân tín của Đức cha Henares Minh.

Bận tâm lớn nhất của thầy Chiểu là phần rỗi của mọi người. Lần kia tại làng Kiên Lao, một người lính đến gặp thầy ngỏ ý muốn được giúp xưng tội và rước lễ để thêm can đảm trong cơn bách hại. Thầy đã tiếp chuyện với anh khá lâu, khuyến khích anh trung thành với đức tin Kitô giáo cho đến chết. Hai người cùng nhau cầu nguyện sốt sắng trước khi chia tay. Lần khác, khi nghe tin người em bị bắt vì đạo, thầy xin cha Hiển dâng hai thánh lễ cầu cho người em được can đảm chấp nhận mọi gian khổ để tuyên xưng đức tin.

            2. Đi trốn và bị bắt: Từ năm 1838, Tổng đốc Nam Định là Trịnh Quang Khanh quyết tâm lùng bắt các vị thừa sai để lập công với vua Minh Mạng. Ông đã đem đến cho người Công giáo Đàng Ngoài muôn điều khổ cực. Thầy Chiểu theo Đức cha Henares Minh đến ẩn trốn tại làng Kiên Lao, một giáo xứ lớn tương đối an toàn.

            Nhưng ngày 27.5.1838, do sự tố cáo của thầy đồ Hy, quan Tổng đốc đã cho lính bao vây làng Kiên Lao. Quân lính bắt được Đức cha Delgado Y, còn Đức cha Henares Minh và thầy Chiểu may mắn thoát nạn trong gang tấc, liền trốn ra bờ sông đi thuyền về Hải Dương. Dọc đường hai cha con vào trốn tạm tại nhà ông Nghiêm gần họ Hà Quang, xứ Trung Thành, sau qua làng Quần Anh và Xương Điền. Một ngư phủ ngoại giáo nhận cho hai vị trú ngụ và hứa che giấu cẩn thận. Ai ngờ ngày 9.6.1838, chính người đó đi tố giác với quan, nên hai vị đã bị bắt. Đức cha Henares Minh thì bị lính nhốt trong cũi, còn thầy Chiểu, quan bắt mang gông nặng và tống giam vào ngục. Trong ngục, thầy tuyên bố: “Tôi sẵn sàng theo Đức cha Đaminh cho đến chết, sẵn sàng chịu mọi đau khổ như ngài, kể cả cái chết dữ tợn nhất”.

             Hai ngày sau, lính phủ Xuân Trường áp giải cả hai về tỉnh Nam Định. Khi tới cổng thành Nam Định, mặc dù cổ mang gông nặng, dù bị những ngọn roi tàn bạo, thầy Chiểu cố cúi xuống cầm lấy thánh giá ở dưới đất lên hôn kính, rồi chờ cho cũi của Đức cha Minh đi qua, thầy mới để thánh giá lại như cũ và tiến vào thành.

            3. Nhất quyết không bước qua thánh giá: Tại dinh Tổng đốc, các quan tra hỏi thầy nhiều lần, lần nào thầy cũng tuyên xưng đức tin một cách can đảm; không sợ sệt. Khi các quan bảo thầy bước qua thánh giá thì sẽ được tha về, còn bất tuân sẽ bị xử tử, thầy Chiểu trả lời: “Đức Chúa Trời là Chúa thật, là Căn Nguyên của mọi sự, người ta phải thờ lạy kính mến Ngài. Vì thế tôi không dám bước qua thánh giá, chắc chắn tôi không làm điều đó”.

            Dùng lời khuyến dụ không được, quan sai lính trói tay chân thầy vào cọc rồi đánh ba mươi roi, nhưng thầy vẫn không nao núng. Quan truyền cho lính xích thầy và tống giam vào ngục. Sau đó các quan kết án như sau:

“Tên Đỗ văn Chiểu đã đi theo và học với tên Trùm Hai (tức Đức cha Henares Minh). Nó học những điều giả dối. Nó ngoan cố và bất tuân lệnh vua cải tà qui chính. Mặc dù bị bắt giam, bị tra tấn, nó vẫn nhất mực ngoan cố theo tả đạo Giatô. Vậy nay nó đáng phải chịu trảm quyết”.

            Các quan đệ trình bản án về kinh đô xin vua phê chuẩn. Trong mười lăm ngày bị giam, thầy Chiểu đã trải qua thử thách, chịu đòn vọt, chịu đói khát... như thư thầy viết gởi thầy Quỳnh ngày 21 tháng 6: “Ở trong này tôi phải chịu nhiều cực hình đau đớn, chịu đói khát, không có tiền mua cơm ăn. Tôi nhờ thầy gặp các cha xin các ngài giúp đỡ tôi. Thầy xin lỗi mọi người giúp tôi nhé. Chắc chắn tôi sắp được tử đạo, vì nhờ ơn Chúa, tôi vẫn trung thành và bền đỗ với Người”.

            Trong khi đó vua Minh Mạng phê án và gởi bản án về tới Nam Định ngày 25.6.1838. Ngay trong ngày cuối đời, thầy Chiểu còn phải đương đầu với những lời dụ dỗ của các quan. Quân lính dẫn thầy ra công đường, quan đọc bản án và hứa nếu đạp lên thánh giá, quan sẽ tha thầy ngay. Thầy Chiểu bình tĩnh và mạnh dạn trả lời: “Khi quan lớn nằm nghỉ, quan có bằng lòng để cho người con của quan đạp lên không? Phương chi Đức Chúa Trời là Chúa trời đất, mọi người kính thờ, thì làm sao tôi dám bước qua ảnh của Người!. Trước lời khẳng khái của Thầy, quan nổi giận cho thầy là xấc láo. Có ông đòi xử tử ngay, ông khác nói hãy để đến ngày mai vì đã quá muộn, chỉ nên cho lính đánh đòn rồi tống ngục. Thế là quân lính ra tay đánh đập cho đến khi thầy ngất lịm với biết bao vết bầm tím trên da thịt, mới khiêng thầy ném vào ngục.

            4. Hôm nay chúng tôi về Quê thật: Sáng hôm sau 26.6.1838, quân lính dẫn Đức cha Henares Minh và thầy Chiểu tới pháp trường Bảy Mẫu, Nam Định. Tuy mang gông ở cổ, kèm thêm hai sợi xích nặng nối từ gông xuống đến chân, thầy Chiểu bình tĩnh lê từng bước như xưa Chúa Giêsu vác thập giá tiến lên núi Sọ. Thấy nhiều tín hữu đi theo khóc lóc, thầy nói với họ: “Anh chị em về nhà đi, đừng khóc nữa, thầy trò chúng tôi hôm nay về Quê thật mà”. Tới nơi, lính mở cũi đưa Đức cha ra, và tháo gông cho thầy Chiểu. Đức cha Minh xin chém đầu thầy Chiểu trước, để được thấy tận mắt người con thiêng liêng của mình đã trung thành với Chúa đến giây phút cuối cùng. Viên quan chỉ huy chấp thuận. Thế là thầy Chiểu quỳ xuống trước mặt Đức cha và lãnh bí tích giải tội. Xưng tội xong, thầy quỳ gối cầu nguyện và kêu tên Chúa Giêsu ba lần. Cũng như Thánh Tephano xưa, thầy Chiểu thưa với Chúa: “Lạy Chúa, con phó linh hồn con trong tay Chúa”.

            Ngay sau đó, lý hình chém một nhát trúng vào xích nơi cổ thầy, họ phải chém thêm ba nhát nửa thì đầu mới lìa khỏi cổ, và linh hồn thầy về hưởng phúc Thiên đàng thọ 41 tuổi. Lý hình tung thủ cấp thầy lên ba lần cho các quan và mọi người thấy r. Thế rồi một khung cảnh trào dâng xúc động: Đức cha Minh đã cầm thủ cấp thầy Chiểu và kính cẩn dâng lên Thiên Chúa như lễ vật hy hiến trước khi Đức cha được phúc tử đạo.

            Giáo dân an táng thi thể thầy tại nơi pháp trường, về sau đưa hài cốt về quê Trung Lễ.