Ngày 12 tháng 7
(bị bắt 29-5-1838, chết rũ tù 11-7-1838 tại Nam Định)
1. Ước mong đi truyền giáo từ nhỏ: Đức Cha Inhaxiô Clement Delgado sinh trong một gia đ́nh đạo đức tại tỉnh Saragossa, Tây Ban Nha, ngày 23-11-1762. Năm 19 tuổi, cậu Delgado xin vào tu trong ḍng Đa Minh. Ḷng nhiệt thành và sốt sắng đă thúc đẩy ngài làm đơn xin đi truyền giáo tại Á Đông, trong tỉnh ḍng Rất Thánh Mân Côi ở Phi Luật Tân. Ngày 19-9-1785, Thầy Delgado được lệnh sang Phi Luật Tân. Một năm sau th́ tới Manila, thủ phủ nước này. Tại đây thầy được chịu chức linh mục và nhận bài sai sang truyền đạo ở Bắc Việt. Ngày 28-10-1792, ngài tới địa phận Đông do các cha ḍng Đa Minh coi sóc. Sau thời gian học tiếng Việt, Cha Delgado lấy tên Việt là Y và làm bề trên chủng viện. Đến năm 1794, cha được bầu làm bề trên các cha Đa Minh tại đây.
Dưới thời Vua Cảnh Thịnh cấm đạo, cha gửi thư cho các linh mục dạy phải ẩn ḿnh đi và khuyên mọi người ăn chay cầu nguyện để Thiên Chúa cho cơn bắt đạo chóng chấm dứt.
Từ khi Vua Gia Long cai trị nước Việt, đạo Công Giáo được tự do, Đức Cha Y sốt sắng đi thăm viếng các họ đạo, sửa sai các tệ trạng do bắt đạo gây ra, đồng thời tổ chức lại công việc truyền giáo, nhất là việc đào tạo thầy giảng và chủng sinh.
Trong thời kỳ tự do truyền đạo dưới thời vua Gia Long, số tín hữu Công Giáo tại địa phận Đông lên tới 150,000 người. Từ năm 1825, Vua Minh Mệnh ra lệnh cấm các thừa sai mới vào trong nước và tập trung các thừa sai về kinh đô Huế mở đầu trang sử đẫm máu của giáo hội Việt Nam. Đó là mưu lược của vua để khéo léo cầm tù các cha, v́ thế các cha bắt đầu ẩn trốn. Đức Cha Y phải đổi tên là Trùm Cả. Tổng đốc Nam Định là Trịnh Quang Khanh bị khiển trách v́ đă không tận lực bắt đạo. Ông liền cho lính đi ḍ thám khắp nơi. Ngày 28-4, chẳng may dân làng An Liêm bắt được người đưa thư với các lá thư của Cha Viên gửi cho hai đức cha, cha chính và ba cha khác th́ nộp cho quan tổng đốc. Trịnh Quang Khanh tưởng là báo về kinh sẽ được khen, nhưng Vua Minh Mệnh tức giận v́ c̣n nhiều linh mục lén lút, mới truất chức ông và sai người khác là Lê Văn Đức về làm tổng đốc để tận diệt đạo. Để chuộc tội, Trịnh Quang Khanh được lệnh trong một tháng phải bắt hết các đạo trưởng. Với 6,000 binh lính, ông sai đi khắp làng để lùng xét. Giáo dân sợ hăi không ai dám để các thừa sai trong nhà. Khi ấy Đức Cha Delgado đến ẩn trong một hầm trú đă đào sẵn ở Kiên Lao th́ có một gia đ́nh "giáo gian" ngầm báo cho quan lính đến bắt ngài.
Quan vặn hỏi nhiều điều rồi để cho lính xỉ nhục và đánh đập ngài, sau đó giải về tỉnh. Tới cửa thành, thấy có thánh giá để giữa lối đi, đức cha quyết liệt đ̣i lính cầm lên. Lính phải nghe theo, nhưng khi khiêng ngài đi qua rồi họ lại đặt xuống làm cho giáo dân không vào theo được nữa.
Đức cha phải ngồi trong cũi phơi nắng tại cửa Nam trong ṿng 43 ngày, chịu đủ mọi cực h́nh v́ đói, v́ khát, v́ những lời nguyền rủa. Không một giáo dân nào có thể đến gần ngài được. Khi bị thẩm vấn, họ vẫn giam ngài trong cũi. Sau khi thẩm vấn nhiều lần, Trịnh Quang Khanh làm tờ tŕnh về Minh Mệnh như sau: "Sau khi hạ thần đă tra xét kỹ lưỡng tù phạm, hạ thần thấy nó có mũi dài, da trắng và cḥm râu rậm. Nó không nói như các người thường dân, nó đúng là một người Âu Châu. Hạ thần cũng được biết rằng tên phạm đă 79 tuổi, tên gọi là Y và được mọi người gọi là giám mục. Nó đă ở trong nước trên 20 năm và dạy đạo tại tỉnh Nam Định. Các điểm khác hắn không trả lời ǵ thêm".
Trong một lần khác Đức Cha Y c̣n nói với các quan án rằng: "Các ngài không hiểu biết đạo thật, nếu như các ngài biết rơ th́ các ngài sẽ tin theo ngay".
Các quan tŕnh án vào kinh. Vua Minh Mệnh không hài ḷng v́ không biết thêm chi tiết, nên ra lệnh phải điều tra kỹ hơn nữa. Thế là các quan gia h́nh khổ và tra hỏi ngài nhiều lần.
Trong khi chờ đợi bản án được châu phê th́ Đức Cha Inhaxiô Delgado đă chết rũ tù ngày 12-7-1838 v́ tuổi già sức yếu, thọ 76 tuổi.
2. Chết rồi c̣n bị chém đầu: Khi các quan hay tin Đức Cha Delgado đă chết th́ truyền lệnh: "Tên tù này là kẻ khác giống người ta, đă sang nước này mà giảng đạo trái, dỗ dành nhiều người theo, thật nó cứng cổ chẳng chịu bỏ đạo phi lư ấy, cho nên không thể coi như các tù nhân khác, vậy phải giữ mọi sự như trong án đă ra cho người này, để cho ai nấy biết tỏ tội người này là tội nặng. Vậy quan truyền khiêng cũi ra nơi pháp trường Bẩy Mẫu mà chém đầu".
Giáo dân liệu cách mua lại các đồ dùng của ngài và đem xác về chôn ở Bùi Chu, c̣n đầu th́ bị bêu ba ngày rồi bỏ vào sọt đá thả xuống sông Vị Hoàng cho ch́m dưới đáy. Ba tháng rưỡi sau có người đánh cá vớt được, không hư hại phần nào nhưng vẫn tốt tươi. Giáo dân liền đem đầu ngài về Bùi Chu và táng chung với xác của ngài.