THÁNH ANÊ LÊ THỊ THÀNH

Xây đắp giáo hội trong đời sống gia đình:

        (bị bắt 11-4-1841, chết rũ tù 12-7-1841 tại Nam Ðịnh)

            1. Gia đình đạo hạnh: Thánh Anê Lê thị Thành sinh năm 1781 tại Bái Điền,  tỉnh Thanh hoá. Ngay từ nhỏ, em đã theo mẹ về quê ngoại ở Phúc nhạc, thuộc giáo phận Phát diệm, tỉnh Ninh bình. Năm 17 tuổi cô kết hôn với anh Nguyễn Văn Nhất, người cùng xã.  Vợ chồng sống với nhau hòa thuận, hạnh phúc. Chúa cho  sinh được 2 con trai tên là Đê, Trân và  4 con gái tên Thu, Năm, Nhiên, Nụ. Tục lệ địa phương thường gọi cha mẹ bằng tên người con đầu lòng, vì thế mới có tên ông Đê bà Đê.

Ông bà tận tâm dạy dỗ con cái.  Nhờ đó,  các con của ông bà đều nên người Công giáo tốt. Khi giáo quyền điều tra để phong thánh cho mẹ, Cô Lucia Nụ là con gái út  cung khai:

             2. Nhiệt tâm với đạo Chúa: " Mẹ chúng tôi rất chăm lo việc dạy dỗ các con. Chính Người dạy chúng tôi đọc chữ và học giáo  lý, sau lại dạy cách dự lễ và xưng tội rước lễ. Người không để chúng tôi biếng nhác việc xưng tội. Khi chúng tôi lơ là, Người thúc giục chúng tôi bằng được mới thôi. Người cho chúng tôi nhập hội Con Đức Mẹ, và vào ban thiếu nữ thưa kinh ở nhà thờ."

Người con gái thứ hai, cô Anna Năm xác nhận:

Bố mẹ chúng tôi chỉ gả các con gái cho những người thanh niên đạo hạnh. Sau khi tôi kết hôn, mẹ tôi thường đến thăm chúng tôi và khuyên bảo những lời tốt lành. Có lần mẹ dạy tôi: "Tuân theo Ý Chúa, con lập gia đình là gánh rất nặng. Con phải ăn ở khôn ngoan, đừng cãi lời cha mẹ chồng. Hãy vui lòng nhận thánh giá Chúa gửi cho".

Người cũng thường khuyên vợ chồng tôi: "Hai con hãy sống hoà hợp, vui vẻ, đừng để ai nghe  chúng con cãi  nhau bao giờ."

           3. Trọng kính và giúp đỡ các linh mục trong lúc khó khăn bắt bớ:

            Dưới đời vua Thiệu Trị bắt đạo,  có nhiều linh mục ẩn trốn tại giáo xứ Phúc Nhạc, Ninh bình.  Trong số đó có cha Thành ngụ tại nhà bà Đê,  cha Lý ở nhà ông Trùm Cơ.   Cha Thành có người giúp việc tham tiền ham chức,  đã đến tố cáo ngài với quan Trịnh Công Khanh.  Quan liền kéo quân đến vây bắt.  Cha Thành may mắn trốn troát,  Cha Lý chạy sang vườn nhà bà Đê,  nhờ bà chỉ chỗ ẩn nấp. Bà nói:

- Xin cha ẩn dưới rãnh này, ĐCT gìn giữ thì cha thoát, bằng không thì cha và con đều bị bắt.

Chẳng may quân lính trông thấy, đến bắt cha và bà Đê giải về Nam Định.

           4. Mạnh mẽ trong tù: Sáu ngày sau quân lính điệu bà ra công trường,  đánh đập,  tra tấn buộc khai chỗ lẩn trốn của các linh mục.  Bà nhất quyết không khai cũng chẳng bước qua Thập Giá, Bà nói:

- Tôi chỉ tôn thờ Thiên chúa, không bao giờ tôi bỏ đạo Chúa hằng sống...

Các quan truyền đánh đòn bà. Lúc đầu lính đánh bằng roi, sau dùng củi lớn quật vào chân bà. Khi chồng đến thăm bà nói:

- Họ đánh đập tôi vô cùng hung tợn, đến đàn ông còn không chịu nổi, nhưng tôi đã được Đức Mẹ giúp sức, nên tôi không cảm thấy đau.

Đến lần tra hỏi thứ hai, thứ ba, thấy bà Đê vẫn một lòng trung kiên, quân lính được lệnh vừa đánh vừa lôi bà bước qua Thánh giá,  nhưng bà sấp mình xuống đất kêu lớn tiếng rằng:

- Lạy Chúa,  xin thương con, con không bao giờ muốn chối bỏ lòng tin Chúa, nhưng con là đàn bà yếu đuối, nên họ dùng sức mạnh cưỡng ép con đạp lên thập giá Chúa.

Lần tiếp theo ra trước tòa,  quan cho túm tay áo bà lại, rồi thả rắn độc vào trong áo,  nhưng bà đã giữ được bình tĩnh cách lạ lùng. Bà đứng yên không hề nhúc nhích,  nên rắn không cắn, chỉ lượn vài vòng rồi bò ra.  Các quan truyền đánh bà dữ hơn nữa rồi giam trong ngục. Nhưng bà đã kiệt sức, đi không nổi, phải có người dìu.

Một nhân chứng tên Đang về sau cho biết:

- Bà Anê Đê đã bị đánh đập tàn bạo đến nỗi thân mình Bà đầy máu, vậy mà Bà vẫn vui vẻ, và còn muốn chịu khổ hơn.

Cô Nụ út đến thăm mẹ, thấy áo mẹ đầy màu, cô khóc nức nở, Bà an ủi con:

- Con đừng khóc, mẹ mặc áo hoa hồng đấy. Mẹ vui lòng chịu khổ vì Chúa Giêsu, sao con lại khóc.

Bà còn khuyên:

 Con hãy về chuyển lời mẹ bảo anh chị con coi sóc việc nhà, giữ đạo sốt sắng, sáng tối đọc kinh xem lễ, cầu nguyện cho mẹ vác Thánh giá Chúa cho đến cùng. Chẳng bao lâu mẹ con ta sẽ gặp nhau trên Thiên đàng.

Tôi thấy áo quần mẹ tôi vẫn còn dính đầy máu, chân tay sưng lên và xông mùi thối tha, nhưng nét mặt mẹ tôi vẫn vui vẻ hớn hở".

Bà An, nữ tu được địa phận sai ra Nam Ðịnh săn sóc các tù nhân Công Giáo, cũng làm chứng:

        "Bà Ðê rất sốt sắng, không những bà đọc kinh sáng tối ở trong tù, mà ban ngày bà cũng hay lần hạt và ngắm đàng thánh giá. Sau khi bà vào tù mấy ngày tôi đã tìm cách đưa cha vào giải tội và cho bà rước lễ.

            5. Chết vinh quang theo Ý Chúa : Ngoài những cực hình tra tấn nặng nề và ăn uống kham khổ, bà còn phải chịu thêm nỗi đau đớn của bệnh kiết lị. Hai dì phước chăm sóc bà, các linh mục gửi thuốc, đến thăm,ban Bí tích giải tội, xức dầu. Trong giờ hấp hối, người ta thường nghe bà cầu nguyện:

- Lạy Chúa, Chúa đã chịu chết vì con, con hết lòng vâng theo Thánh Ý Chúa. Xin Chúa tha mọi tội lỗi cho con.

Cuối cùng Bà dâng lời sau hết:

- Giêsu Maria Giuse, con xin phó linh hồn và xác con trong tay Chúa, xin ban cho con được tuân theo Ý Chúa trong mọi sự.

Bà Anê Đê đã về nhà Cha trên trời trong tinh thần thánh thiện. Hôm ấy là ngày 12 tháng 7 năm 1841, sau 3 tháng chịu cực hình trong tù ngục. Bà được chẵn 60 tuổi.

            Sau khi lính đến báo cho quan lớn biết bà Ðê đã qua đời, quan cho lệnh đốt chân bà để chắc chắn bà đã chết rồi mới cho phép giáo dân Nam Ðịnh đem xác bà đi chôn ở Năm Mẫu.

            Những người tẩm liệm nói rằng thân xác bà Ðê vẫn mềm mại tươi tốt, đẹp hơn khi còn sống. Sáu tháng sau, các con của bà ra Nam Ðịnh bốc xác về. Khi mở nắp quan tài, mọi người đều nhìn thấy xác bà còn nguyên vẹn, mặt mũi như khi còn sống, áo quần không bị hư hại. Nhưng thật đáng tiếc họ đã phải bỏ vôi vào cho rữa thịt ra để lấy xương bỏ vào hộp gỗ sơn son do địa phận sắm và đem về chôn tại vườn nhà ông Ðê. Năm 1881, cha xứ đem bà về an táng chung với bẩy đấng tử đạo Phúc Nhạc trong mồ riêng.