3- THÁNH PHÊRÔ KHANH

(bị bắt 29-1-1842, xử trảm 12-7-1842 tại Hà tĩnh)

        1. Cố thánh: Trong Hà Tĩnh, người Công Giáo cũng như lương dân chỉ nói tới Cố Thánh là phải hiểu về đời sống đức hạnh và can trường xưng đạo của linh mục Phêrô Khanh, một chủ chiên tận tụy với giáo dân và một nghĩa phụ của đông đảo linh mục và thầy giảng. Trong số tám linh mục nghĩa tử, có bốn cha cũng được phúc tử v́ đạo.

Cha Khanh sinh khoảng năm Canh Tư 1780 tại họ Lương Khế, tổng Cát Ngàn, huyện Thanh Chương, phủ Anh Sơn, tỉnh Nghệ An. Các nhân chứng không biết ǵ nhiều về thời thơ ấu của vị linh mục già khả kính này, chỉ biết ngài vào nhà Đức Chúa Trời từ năm 22 tuổi, ở với Cha Đạc. Cha chính Masson (Nghiêm) viết về ngài như sau: "Cụ Khanh lên bậc kẻ giảng th́ chăm chỉ làm các việc bổn phận đáng khen. Hơn nữa người giữ phép tắc nết na chu đáo không ai dám nói điều ǵ xấu về ngườị Mấy năm làm kẻ giảng cụ đă giúp ích cho linh hồn nhiều người và rất vừa ư bề trên. Cụ Khanh được thụ phong linh mục năm 1819 tại Thọ Kỳ, lúc đă 40 tuổi".

        2. Đèn treo cao soi sáng: Làm linh mục, Cha Khanh lần lượt coi sóc các xứ: Trại Lê hơn sáu năm, Thuận Ngăi, Quỳnh Lưu 14 năm, Thọ Kỳ một năm, Làng Truông họ Ngàn Sâu một năm rồi bị bắt. Thường các cha sở siêng năng làm phúc tại các họ mỗi năm hai lần để khuyên bảo, giảng dậy và ban các bí tích. Đặc biệt Cha Khanh sốt sắng đi kẻ liệt dù đang ăn dở bữa cũng bỏ đi ngay, không kể trời mưa gió, lụt lội, đêm hay ngày. Cha Khanh hết ḷng khuyên bảo giáo dân làm ḥa, tránh kiện cáo trước ṭa quan, đừng hùa theo những người nổi loạn. Cha chính Nghiêm viết về đời sống và hoạt động tông đồ của Cha Khanh như sau: "Cụ Khanh được làm linh mục th́ chẳng khác nào như đèn treo cao soi sáng cho mọi người trong nhà và càng làm gương sáng hơn nữa về các nhân đức. Cha hết sức lo lắng phần rỗi cho con chiên, sốt sắng làm sáng danh Chúa. Đặc biệt những người ở nhà Đức Chúa Trời được ngài dậy dỗ cho có nhân đức hơn người ngoài... Chính v́ người nhân đức như vậy mà ngài được Chúa chọn để đổ máu ḿnh ra làm chứng về Chúa Giêsu".

        3. Cầu được ước thấy: Trong thời kỳ Vua Minh Mệnh cấm đạo ngặt, Cha Khanh trốn ở nhà giáo dân. Khi đưa xác Thầy Phêrô Tự từ trong Quảng B́nh ra làng Đoài, Cha Khanh cố gắng về dự và khi thấy xác thánh của vị anh hùng vẫn tươi tốt thơm tho, cha nói: "Ước ǵ tôi cũng được như vậy". Chúa đă nhận lời gửi dịp đến cho ngài bị bắt.

        4. Mạnh dạn trong tù: Tới ngày mấy cha con bị đưa lên tỉnh, Cha Khanh bị giam trong ngục Tây c̣n các người khác phải giam ở trại lính.

Quan đầu tỉnh tra hỏi Cha Khanh ba lần và ép ngài chối đạo. Cha Nghiêm thuật lại như sau: "Trước mặt các quan, Cha Khanh rất run sợ, có khi gần như bị mất trí. Nhưng mỗi khi quan đề nghị bước qua ảnh th́ lạ lùng thay Cha Khanh lại cương quyết chối từ. Tôi viết thư an ủi và khích lệ, đồng thời sai nhiều linh mục đến nâng đỡ và ban các bí tích. Cha Khanh viết lại cho tôi rằng những sợ hăi đă qua rồi. Những người săn sóc cha cũng làm chứng là cha đă nói và hành động như một viên dũng tướng, hiên ngang được đổ máu đào v́ Chúa Kitô. Các quan không tra tấn ngài nhưng ngài đă can đảm chịu khổ nhục v́ gông cùm và tù đầy..."

Lần thứ ba trước khi làm bản tâu tŕnh về kinh đô, các quan dặn Cha Khanh đừng khai là đạo trưởng mà nhận ḿnh có làm thuốc. Cha Khanh can đảm trả lời: "Tôi đă làm đạo trưởng, giảng giải khuyên răn giáo dân th́ tôi phải cứ sự thật mà khai, chẳng nên nói dối. V́ vậy tôi đă là đạo trưởng mà khai là thầy thuốc th́ là nói dối tỏ tường. Quan có ḷng thương mà tha th́ tôi đội ơn, nhược bằng quan không thương mà khép tội, hay là chém tôi ra làm mấy phần, tôi vẫn vui ḷng".

        5. Vẫn làm thuốc cứu người: Trong thời kỳ chờ đợi án trong tù, có một lần quan lớn đi Hà Nội, mấy quan nhỏ đem Cha Khanh và mấy người cùng bị bắt ra hành hạ, bắt nọc rồi bắt qú trên gạch vụn. Cha Khanh vừa đau đớn vừa kiệt sức chống gông xuống đất chịu đựng và than thở xin Chúa giúp sức. Trong tù cha sốt sắng đọc kinh hoặc đan giỏ cho qua ngày và khuyên bảo những người đến thăm. Khi quan lớn ra Hà Nội đang lúc vợ thứ bị bệnh, cậu cả nhân nói truyện với cai tù có hỏi xem ông có biết ai làm thuốc giỏi để chữa cho bà. Cai tù nói trong ngục có ông cụ đạo chữa được. Cậu cả nhờ cai đội vào trong tù xin Cha Khanh bốc thuốc, cha trả lời: "Tôi chỉ có gông và xiềng mà thôi, chẳng có thuốc ǵ".

Ông cai đội nói: "Trong nhà quan đă có sẵn các thứ".

Cha Khanh ưng thuận đến nhà quan và lấy trong ḥm thuốc của nhà quan năm vị thuốc rồi dặn xắt ra, và bảo đi hỏi các thầy thuốc khác xem có uống được chăng. Cậu cả chẳng hỏi ai khác, một tin tưởng vào lời Cha Khanh, sắc thuốc lên cho bà uống th́ thấy bớt ngay. Cậu cả tạ tiền và chè, cha chỉ lấy hai b́nh chè cho vừa ḷng mà thôi.

        6. Bản án chết: Khi vua Thiệu Trị mới lên ngôi, các tù nhân được tha song Cha Khanh v́ xưng ḿnh là đạo trưởng và các quan đă tâu về bộ án xử giảo nên bị các quan trong triều đổi làm án tử h́nh. Lời lẽ trong sắc khiếm nhă hơn là lời phê án của Minh Mệnh. Bản án ghi: "Danh Phạm Khanh là người bản quốc, cả ḷng theo đạo Gia Tô đă lâu, lại c̣n làm đạo trưởng và bấy lâu chưa trị tội được. Sau hết khi bị bắt có lệnh truyền quá khóa nhiều lần mà vẫn không chịu làm theo. Bởi đó đúng là người u mê tối tăm mọi đàng, nên phải xử danh Khanh trảm quyết tức th́".

        7. Tới pháp trường c̣n làm phúc cho sinh con, nuôi con: Bản án của triều đ́nh về tới tỉnh, quan c̣n nài ép cha quá khóa nhưng cha  đă khẳng khái chối từ nói rằng nếu muốn th́ đă quá khóa từ đầu, nhất quyết một ḷng và sẵn sàng chịu chết. Sáng hôm 12-7-1842, quan giám sát và 30 người lính dẫn Cha Khanh ra khỏi nhà giam và đi đến nơi xử gọi là Cồn Cồ. Có hai người lính nâng hai đầu gông, c̣n Cha Khanh khoanh tay nghiêm trang vừa đi vừa đọc kinh, nét mặt vui mừng hớn hở. Ông Lương chứng kiến lúc xử Cha Khanh thuật lại rằng khi ông tới nơi th́ lính đang cưa gông và xích, Cha Khanh qú trên chiếu, hai tay trói vào cọc đằng sau. Có bốn năm người tù chạy đến thưa với cha: "Con khó nuôi con, xin cha giúp đỡ".

Cha thánh đáp: "Tôi không có ǵ để cho, có miếng vải này may lại mà lót giường, nếu khó nuôi con th́ đưa về cho con trẻ mặc".

Cha xin quan cho phép cầu nguyện một lúc, khi xong việc quan ra lệnh cho các lư h́nh nghe ba hồi chiêng th́ chém. Người lính xử tên là Bếp Xuân thưa với Cha Khanh trước xin tha lỗi v́ chỉ làm theo lệnh quan. Vừa nghe tiếng chiêng nó đă chém một nhát đứt cổ liền. Quan cho phép dân chúng đến lấy xác, c̣n quan và lính rút về thành. Lúc ấy vào khoảng giờ thứ chín ngày 6-6 âm lịch. Những người có mặt làm chứng rằng trời hôm đó nắng ráo nhưng khi Cha Khanh qú gối xuống th́ khoảng hai mẫu đất tại pháp trường trở nên tối tăm, và sau khi đầu ĺa cổ th́ trời đổ mưa giống như mưa đá chừng ba phút. Những người lương đi coi rất đông, thầm th́ với nhau: "Sao mà trời th́ nắng mọi chỗ, chỉ có nơi xử là mưa?" Hoặc: "Xử cụ đạo có mưa làm vậy là sự lạ".

Muôn người như một ùa vào thấm máu Cha Khanh, tính ra có đến hơn 500 tờ giấy không kể những tấm vải. Người ta tin rằng máu cố đạo chữa được bệnh năo như máu của Đức Cha Borie Cao hồi trước. Thầy Tuyên, ông Thuận lĩnh xác, may đầu lại vào thân và đưa về nhà chung ở Kẻ Gốm. Cha Nghĩa ở xóm Nha cũng sai người đi lo việc an táng và gặp đoàn người này. Ngày 13-7 họ cùng nhau đi về tới Kẻ Gốm nơi cố Nghiêm đang trốn. Dù là mùa hè, thân xác Cha Khanh vẫn thơm tho không có mùi hôi thối, nét mặt vẫn tươi tốt, máu chảy ra vẫn đỏ đến nỗi một cha cứ tưởng cụ Khanh chưa chết. Cha Nghiêm hỏi làm sao xác vẫn mềm, một người giáo dân thưa: "Bẩm v́ xác thánh th́ mềm".

Cha chính Nghiêm vỗ tay xuống bàn nói: "Đúng, con nói phải, xác tử v́ đạo là xác thánh thật".

Xác Cha Khanh được an táng tạm tại nền nhà thờ cũ. Một số ơn lạ đă được ban cho những người kêu xin, nhất là việc sinh con dễ dàng, nhờ lời bầu cử của Cha thánh Khanh.