Cùng ngày 15/7
1-Thánh Phêrô Nguyễn Bá Tuần, Linh mục và 2- Thánh Anrê Nguyễn Kim Thông (Năm Thuông)
Giáo dân
-----------
1-Thánh Phêrô Nguyễn Bá Tuần
Linh mục
(bị bắt 18-6-1838, chết rũ tù 15-7-1838)
1. Từ giă làng quê theo chúa : Nguyễn Bá Tuần sinh năm 1766 tại làng Ngọc đồng thuộc tỉnh Hưng Yên. Từ nhỏ, cậu đă có tiếng là hiền lành, đạo đức, chăm học. Lớn lên, 13 tuổi, cậu vào sống trong Nhà Chúa. V́ cậu rất thông minh nên các thầy khuyên cậu theo học giáo lư và chữ Tàu. Thấy có ơn gọi, cha xứ giới thiệu cậu vào chủng viện. Nhưng mới ít lâu, vua Cảnh Thịnh ra chiếu chỉ cấm đạo. Cậu phải nghỉ học và đi trốn theo cha chính Hoan (J. Gatileppa). Sau một thời gian ngắn, Gia Long lên ngôi và sự thanh b́nh an vui trở lại. Cậu Tuần trở về chủng viện và chịu chức linh mục năm 1807. Trong 30 năm trời, Cha Tuần hăng say làm việc, và thu hoạch nhiều kết quả.
2. Trốn tránh rồi bị phản: Năm 1838, Minh Mệnh nối ngôi, thời gian cấm đạo trở lại gay gắt hơn xưa. Lúc đó Cha Tuần đang coi sở Lác môn (tỉnh Nam định). Khi ngài nghe Cha chính Fenandez đang t́m cách lẩn trốn ở Quần liêu mà không có ai dám chứa chấp. Cha Tuần vội can thiệp để dân an ḷng, nhưng v́ lính tầm nă gắt gao, nên 2 ngài phải trốn sang Kim sơn, Ninh b́nh. Nhưng công việc quá khẩn cấp, các ngài đành phải ẩn núp trong băi đồng lầy. Sau cùng qua sự can thiệp của một linh mục địa phương, các ngài được sự chấp thuận nương trú trong nhà một người ngoại. Nhưng cuối cùng, chính tên này đă bội phản và t́m nộp ngài cho Tổng đốc Trịnh Quang Khanh, Nam định. Ngài bị bắt hôm 18-6-1838.
3. Bị xiềng xích và tra vấn: Trong tù, vị linh mục 72 tuổi luôn can đảm trung thành với đức tin, dù quan ṭa điều tra rất gắt gao về thân thế, sự nghiệp, cũng như những liên hệ với các giáo sĩ ngoại quốc. Điều làm cho ngài hân hoan chấp nhận là thiên chức linh mục, c̣n ngoài ra ngài giữ yên lặng về những vấn đề khác.
Quan chức thuyết phục ngài quá khóa: "Ông đă già rồi, và lại yếu nữa, ông sẽ không thể chịu nổi những cực h́nh, thôi hăy đạp thánh giá đi, rồi vua sẽ tha chết cho ông".
Cha Tuần trả lời: "Ông nói đúng, v́ tôi đă già rồi và rất yếu đuối, nhưng nếu Chúa cho tôi sức mạnh th́ tôi sẽ chịu khổ được. Tôi sẽ chẳng bao giờ chịu quá khóa".
Trong khi một người Công Giáo khác đă bị xiêu ḷng và đă bước qua thập giá. Lính thấy vậy lấy gương đó khuyên Cha Tuần. Ngài khẳng khái đáp lại: "Tôi chắc chắn sẽ không bao giờ bước qua thập giá. Tôi chỉ ao ước một ngày nào đó, tôi có thể giương đầu cho lư h́nh chém để lấy máu đào minh chứng Đạo Thiên Chúa là Đạo Thật. Kẻ bỏ đạo không phải là gương cho tôi, trái lại tôi quyết noi gương hai Giám Mục là những vị tôi rất hâm mộ và v́ thế quyết theo cho tới cùng".
Khi đó, lư h́nh t́m đủ cách để hành khổ ngài nhưng cuối cùng cũng không thể lay chuyển được. Ông Khấn, một người làm chứng đă thề nghe thấy lính nói với nhau: "Ông đó đă không chà đạp thánh giá hôm qua mặc dầu ông bị tra tấn dữ tợn. Người ta có thể tưởng rằng người như ông này có thể dễ bị thuyết phục chăng?".
Luật thời đó không cho chém người giá trên 60 tuổi, nhưng ngày 18-7-1838 vua Minh Mệnh vẫn phê án xử trảm cha Tuần.
4. Chết trong tù: Sau bao nhiêu cám dỗ và thử thách, Cha Tuần vẫn không bị lung lay. Nhưng lệnh xử trảm, vua chưa kịp ban ra, th́ Cha Tuần đă chết rũ tù ngày 15-7-1838.
Nguồn tin chính xác cho biết một người lính sau khi thấy Cha Tuần bị đeo gông cùm, khổ sở quá, tên đó gọi một bà đạo đức tới để chăm sóc ngài. Bà này đă đút tiền cho lính canh mới có thể vào ngục. Bà rất đau đớn khi thấy Cha Tuần bị gông cùm làm lở loét thối tha, bà không biết phải làm sao. Bà liền lấy đất để rải trên chỗ da thịt bị cọ xát của cha.
Khi nghe tin cha đă chết trong tù, dân chúng xin phép quan ṭa để lấy xác và đem về mai táng gần mộ hai Giám Mục Delgado và Hernares.
2- Thánh Anrê Nguyễn Kim Thông (Năm Thuông)
Trùm họ, 65 tuổi.
(bị bắt 1854, chết đi đày 15-7-1855 tại Mỹ Tho)
(gương: Sùng kính Đức Mẹ Mân Côi).
Theo lời khai của người con trai là Tôma Ngọc và cháu gái là Luxia Thị, người ta biết Ông Thông sinh năm 1790 tại G̣ Thị, tỉnh B́nh Định(địa phận Qui nhơn). Ông là con thứ tư nên được gọi là Năm theo lệ làng. Con Ông có linh mục Nguyễn Kim Thứ và nữ tu Nguyễn Thị Nhường.
Vừa có học vừa đạo đức nên ông được Đức Cha Cuénot đặt làm thầy giảng và dân chúng bầu làm lư trưởng làng G̣ Thị. Nhờ thế Ông che chở đức cha và giáo dân trong thời bắt đạo gắt gao. Chính đức cha và nhiều linh mục đă trú ngụ trong nhà của ông nhiều lần.
Ông không bao giờ uống rượu. Ông có ḷng sùng kính Đức Mẹ cách riêng, đă làm một nhà nguyện kính Trái Tim Vẹn sạch Đức Mẹ, và siêng năng lần chuỗi mỗi ngày. Chính v́ trách nhiệm, cụ đă nặng lời khiển trách người cháu bê tha tên là Út, nên tên này trả thù ông, hắn viết thư nặc danh tố cáo ông ḿnh là người Công Giáo với quan tỉnh B́nh Định. Thế là cụ trùm Anrê Năm Thuông bị bắt điệu lên tỉnh vào khoảng cuối năm 1854.
2. Sẵn sàng chịu chết: V́ kính trọng đức độ của người anh hùng xưng đạo, quan đầu tỉnh không đánh đập mà trái lại c̣n để cho cụ được khá tự do và thỉnh thoảng được về thăm gia đ́nh. Tuy nhiên trong tù cụ vẫn phải mang xiềng xích và gông như những người khác. Gặp ai đến thăm cụ khuyên họ can đảm bền vững giữ đạo. Ngài nói: "Tôi đă già yếu và vất vả đă nhiều nên không tiếc ǵ mạng sống. Tôi sẵn sàng chịu đi đầy, tôi ước mong được chết v́ Chúa và không để cho ai vận động xin tha cho tôi cả".
Theo sắc lệnh của triều đ́nh, quan đầu tỉnh nhiều lần khuyên giục cụ chối đạo. Quan ngọt ngào dụ dỗ mong làm lung lạc một người có đức tin như sau: "Thôi ông hăy chối đạo âm thầm, rồi tôi sẽ cho trở về nhà với gia đ́nh, sau đó xưng tội như vậy có ǵ xấu đâu?"
Cụ Anrê trả lời: "Thánh giá mà tôi tôn thờ hôm qua không thể dày đạp dưới chân hôm nay được".
Một lần khác cụ trả lời quan: "Lưu đầy hay phải chết v́ Thiên Chúa là điều tôi mong ước chứ không bao giờ chịu chối đạo".
3. Đi trọn con đường Chúa đă định: Sau khi bị giam tù hơn ba tháng, án của triều đ́nh ra lệnh ông phải lưu đầy tại Mỹ Tho. Các con dự tính chạy tiền để quan tỉnh t́m cách giảm án nhưng vị anh hùng đă nghiêm cấm các con mà nói rằng: "Hăy tuân theo thánh ư Chúa cho trọn vẹn".
Thế là cụ Anrê với bốn người giáo hữu can trường khác, thuộc tỉnh B́nh Định, đeo gông và mang xích lên đường đi đến nơi lưu đầy. Cuộc hành tŕnh thật khó nhọc và lâu dài, qua Phú Yên, Khánh Ḥa rồi tới B́nh Thuận. Tại B́nh Thuận, cụ được diễm phúc gặp người con linh mục là Cha Thứ để xưng tội và lănh các bí tích. Khi tới Sài G̣n, các anh hùng xưng đạo phải lưu đầy được gặp Đức Cha Lefebvre, lúc đó đang trốn ở Thị Nghè. Mọi người khuyên cụ Anrê ở lại Sài G̣n và chính quan khâm sai cũng ưng thuận như vậy, nhưng người lính chiến của Chúa Kitô muốn theo chân thầy ḿnh nên đă trả lời: "Tôi muốn chịu trọn vẹn bản án và mong cho đến nơi sớm hết sức".
Tại Sài G̣n, cụ Năm và các bạn tù được cha sở họ Chợ Quán ban các bí tích và xức dầu trước khi họ tiếp tục hành tŕnh đến nơi chỉ định. Cụ Năm phải đầy ở Mỹ Tho và dừng lại ở đây, c̣n các bạn khác tiếp tục đi Vĩnh Long. Trên đường họ dừng lại ở Cái Nhum và được Cha Borelle đến thăm. Nghe biết t́nh trạng sức khỏe của cụ Năm bị sa sút tại nơi lưu đầy, Cha Borelle cho gọi y sĩ Thiện đến chăm sóc, nhưng y sĩ Thiện chưa tới nơi th́ cụ đă bị một cơn sốt nặng và qua đời ngày 15-7-1855.
Năm giáo dân hiện diện giúp cụ Năm trong giờ sau cùng đă làm chứng: "Trong giờ hấp hối, cụ Năm được biết quan đă chỉ định cho cụ phải lưu đầy ở Bắc Chiên, địa hạt cuối cùng trong tỉnh. Cụ đă xin đưa cụ đến đúng nơi đă chỉ định để của lễ hy sinh của cụ được hoàn tất. Ngay lúc đó cụ lên cơn sốt mê sảng, mỗi khi tỉnh lại cụ xin những người chung quanh cầu nguyện. Những người chứng kiến cơn hấp hối của cụ, vội vàng tháo xích ra cho cụ nhưng cụ cấm họ làm như thế và lấy tàn sức c̣n lại cụ bắt đầu đọc bẩy bài Thánh Vịnh thống hối và những kinh kính Đức Nữ Trinh Maria. Cụ trút hơi thở cuối cùng, trên môi vẫn c̣n mấp máy tên người Mẹ quí yêu trong suốt đời cụ".
Cha Borelle kết thúc bài tường thuật về cái chết dũng cảm của cụ Anrê Năm Thuông bằng những lời của Đức Cha Lefebvre, một người rất quen biết cụ, gởi gắm cụ với ngài, như sau: "Bởi v́ ông rất xứng đáng được chăm sóc, ông đă yêu mến dân chúng rất nhiều. Tôi nghĩ đến lời Thánh Gregorio VII nói lúc chết: 'Tôi yêu chuộng công chính và ghét gian tà v́ thế tôi chết trong nơi lưu đầy’". Thầy giảng do Cha Borelle sai đến đă xin với quan địa phương để mang xác cụ Năm Thuông về an táng tại Cái Nhum, đêm ngày 20 rạng 21-7. Hiện diện trong thánh lễ an táng có Cha Borelle, bốn linh mục và hàng ngàn giáo dân Vĩnh Long. Mấy năm sau các con của ngài là Tôma Ngọc và Xa đến Cái Nhum bốc mộ đưa về G̣ Thị. Theo lệnh của đức cha, đại biểu của mười lăm họ đạo trong địa phận có mặt để nghênh đón hài cốt người trùm trưởng suốt đời hy sinh v́ Giáo Hội. Năm 1909, hài cốt được Ṭa Giám Mục Qui Nhơn gửi một phần sang Bộ Truyền Giáo, một phần gửi đến chủng viện Làng Sông và một phần giữ lại ở Ṭa Giám Mục.