Ngày 28 tháng 7

THÁNH GARCIA SAMPEDRO XUYÊN

Giám Mục phó Bùi chu, Tử Đạo.

(bị bắt 7-7-1858, phân thây 28-7-1858 tại Nam Định)

 

Đức Cha Berrio-Ochoa kết thúc bài tường thuật về cuộc tử đạo hết sức anh hùng của Đức Cha Sampedro như sau: "Cuộc tử đạo và xưng đức tin của ngài đă làm cho nhiều người trở lại đạo hơn nhiều năm làm việc giảng đạo". Thật vậy, đức cha chịu một h́nh khổ ghê gớm và lâu dài không những đă làm cho người Công Giáo thêm kiên cường xưng đạo mà c̣n làm cho người bên lương nhận ra đạo thật.

       

            1. Cái chết đau đớn, nhục nhă: Sáng sớm ngày 28-7-1858, hai quan lớn cỡi voi, bốn người cỡi ngựa, bốn người khiêng chiêng trống cùng với 500 lính, 20 đao phủ áp giải Đức Cha Sampedro, 37 tuổi, sau 20 ngày tù tội, và hai chú giúp việc ra pháp trường. Đức cha mặc áo ḍng, một tay cầm sách nguyện, một tay ban phép lành cho dân chúng hai bên đường, trên cổ đeo gông thật nặng và chân mang xích sắt kêu leng keng, nét mặt hân hoan như đi lănh triều thiên chiến thắng. Đoàn người đi qua nửa thành phố đến cửa đông ra ngoài thành.

Tới pháp trường quan ra lệnh cột hai chú vào hai cọc. Đức cha khuyên bảo hai chú vững ḷng chắc chắn về trời. Theo lệnh, lư h́nh chém đầu người thứ nhất tên Tiệp, tung đầu lên cao cho mọi người xem thấy rồi đến chú Hiền. Tới phiên hành quyết đức cha, quan ra lệnh trước hết chặt chân rồi đến tay, đầu và mổ bụng đốt ruột gan. Đức cha bị trói chân tay vào các cọc và một tấm gỗ đè trên ngực. Năm tên đao phủ cầm búa bổ xuống dưới chân 12 nhát như bổ củi, trong khi miệng đức cha vẫn kêu to Thánh Danh Giêsu, máu chảy lai láng. Sau đó lư h́nh bổ bẩy tám nhát chặt tay. Sau khi chặt chân tay, lư h́nh bổ thêm 15 nhát chặt đứt đầu và lấy dao mổ bụng. Sau đó các phần thân thể được vất xuống hố, lấp đất và cho voi đạp lên. C̣n đầu bêu ở trên cửa phía Nam thành Nam Định hai ngày, rồi bị đập nát thành mảnh vụn và quẳng xuống sông ban đêm.

       

            2. Quê quán bên Tâybanha, hi sinh qua Bắc việt: Vị mục tử can đảm Melchior Garcia Sampedro sinh ngày 26-4-1821 tại San Pedro de Arrojo, Tây Ban Nha. Sau khi đậu tú tài thần học, cậu xin vào tu trong ḍng Đa Minh tại Ocana năm 1845 . Ngày 29-5-1847 Thầy Sampedro được thụ phong linh mục và t́nh nguyện đi truyền giáo. Sau khi tới Manila dạy học một thời gian vắn, Cha Sampedro được như ước nguyện là đi truyền giáo ở Bắc Việt. Ngày 28-2-1849 cha tới Đông Xuyên, nơi ở thường xuyên của Đức Cha Hermosilla. Cha được Đức Cha đặt tên cho là Xuyên, tên của con sông và dân làng. Sau khi họp công hội và phân chia địa phận, Cha Xuyên theo giúp cha bề trên giám tỉnh tại Nam Am cho tới tháng 3-1850 được Đức Cha Sanjurjo, địa phận Bùi Chu, đặt làm bề trên chủng viện ở Cao xá.

Cha Sampedro hết ḷng chu toàn bổn phận và đặc biệt có tinh thần khắc khổ, ham thích cầu nguyện và hăm ḿnh ăn chay và đánh tội tùy theo mức độ cha linh hướng cho phép. Đời sống thánh thiện của cha đă khiến bề trên cất nhắc lên làm tổng đại diện năm 1852. Cha Sampedro c̣n dành nhiều thời giờ để dịch các sách và dậy giáo lư cho 54 gia đ́nh gần 500 người tại một làng gần Cao Xá. Đức Cha Sanjurjo đă viết về công việc tông đồ của cha như sau: "Họ đạo mới lập này ngoài ơn Chúa phải kể công đầu cho Cha Sampedro, cha chính địa phận và bề trên nhà ḍng, đă mở đường cho cuộc trở lại tập thể. Ngoài ra cha cũng giảng dậy cho ba bốn làng kế cận. Các dân làng thích nghe ngài giảng và mong muốn nhận lănh phép rửa tội".

       

            3. Trở thành giám mục phó Bùi chu: Trong hoàn cảnh cấm đạo, Đức Cha Sanjurjo đă được phép ṭa thánh chọn đức cha phụ tá và ngài chọn cha chính Sampedro. Lễ phong chức đă diễn ra tại Bùi Chu ngày 1-9-1855 khá long trọng. Chẳng bao lâu Đức Cha Sanjurjo bị bắt ngày 21-5-1857. Đức Cha Sampedro làm mọi cách để chuộc tự do cho đức cha kể cả việc vận động với sứ quán Tây Ban Nha và Pháp, nhưng tầu đến vịnh Bắc Việt th́ Đức Cha Sanjurjo đă bị chém đầu. T́nh thế mỗi ngày một thêm trầm trọng, quan tổng đốc ra thêm nhiều lệnh truy lùng đạo trưởng và bắt mọi người phải đạp ảnh. Các xă trưởng phải làm tờ tŕnh đă bỏ đạo và mỗi làng phải dựng chùa. Đức Cha Sampedro vội phong chức giám mục phó cho Cha Valentino Berrio-Ochoa mới sang Việt Nam vào đêm ngày 13-6-1858 trong một nhà giáo dân.

       

            4. Khiêm tốn và kính mến Đức Mẹ : Dù làm đầu địa phận, Đức Cha Sampedro thường xin các cha khác chỉ vẽ các sai lỗi của ḿnh và năng nhận ḿnh là một tội nhân trước mặt mọi người. Ngoài việc mặc áo nhặm thường xuyên, đức cha c̣n có ḷng kính mến Đức Mẹ, đầu các thư viết bao giờ cũng có ghi tên Maria. Đức cha thường khuyên nhủ người khác đừng bao giờ bỏ ḷng tôn kính Đức Mẹ là Mẹ Thiên Chúa, chính ngài mỗi ngày lần hạt kính những sự thương khó của Đức Mẹ.

Trước những cuộc lùng bắt thường xuyên của các quan, đức cha phải đổi chỗ trú ẩn luôn. Thế nhưng đêm ngày 7-7-1858, đức cha bị bắt với hai chú Đominicô Tiệp và Đominicô Hiên tại Kiên Lao. Khi làng Kiên Lao bị quân lính bao vây, đức cha đang trốn ở một nhà bên ngoài ṿng vây. Đức cha trốn trong hầm ở ngoài đồng và ban đêm dân chúng bị các quan hành hung chạy trốn ra ruộng lúa, đức cha cũng theo họ chạy ra ruộng lúa nhưng bị rượt theo, qua khỏi ba cánh đồng th́ bị bắt. Hôm sau, 8-7, ngài bị áp giải về Nam Định. Đức cha luôn luôn tỏ ra vui vẻ trong tù, chịu đựng mọi hành hạ.

       

            5. Bị tra vấn và kết án: Các quan tra hỏi nhiều điều song đức cha chỉ một mực xưng đức tin và chối mọi điều các quan buộc tội cho. Các quan buộc cho ngài ba thứ tội: lén lút giảng đạo đă bị cấm, bí mật kêu tầu ngoại quốc đến và là thủ lănh của một đảng phản loạn. Đức Cha Sampedro hiên ngang nhận điều thứ nhất, c̣n điều thứ hai, đức cha nói rằng tầu ngoại quốc tới chỉ có mục đích duy nhất là xin tự do tôn giáo, điều buộc tội thứ ba hoàn toàn ngược lại với thư chung gửi giáo dân trong đó cấm người Công Giáo không được theo người làm loạn, nếu không tuân theo lệnh sẽ không được nhận các bí tích.

Dù biện hộ thế nào các quan cũng khép án như sau: "Luật pháp trong nước nghiêm cấm đạo Giatô, nhưng đạo trưởng Xuyên đă cả gan xâm nhập để lừa dối dân chúng từ chín năm nay. Theo như lời khai của chính tội nhân, hắn là thủ lănh tín đồ Giatô ở các huyện Giao Thủy, Kiên Xương và Thái B́nh cũng như các tín đồ ở tỉnh Hưng Yên, Hải Dương. V́ thế đạo trưởng tên Xuyên tội đáng phải chết. Tội của hắn c̣n nặng thêm v́ đă bí mật sai người đi đem tầu Âu Châu tới để xúi dục dân chúng làm loạn như nhiều người phản nghịch đă khai". Bản án của các quan tỉnh Nam Định được vua Tự Đức phê: "Như đă bắt được đạo trưởng Âu Châu th́ phải chém đầu và bêu đầu ba ngày rồi ném xuống sông. Thế nhưng v́ tên nghịch này đă lập đảng và đứng đầu nên tội ra nặng thêm. Trong khi tra  khảo, nó chối tội ác này nhưng những người khác đă xưng ra. Phải coi hắn là đầu đảng nghịch và chiếu theo luật pháp th́ phải xử phân thây. Đầu phải bêu ba ngày rồi bỏ xuống sông để mọi người biết rơ lề luật".

Hài cốt của vị chủ chăn anh dũng sau khi bị chôn ở hố được giáo dân đem về chôn ở Bùi Chu. Năm 1888, Đức Cha Venceslao Onhate cho phép mang di hài về quê quán ở Oviedo chỉ giữ lại cánh tay mặt ở Bùi Chu và cánh tay trái ở nhà ḍng Đa Minh tại Manila.