1. Đền Đức Me Vô nhiễm, Phú Nhai, Giáo phận Bùi Chu, Tỉnh Nam định

Suốt ḍng lịch sử Giáo phận, từ những bước chân rao giảng Tin mừng đầu tiên ở Ninh cường, Quần anh, Trà lũ Phú Nhai (năm 1533) cho đến hôm nay, Giáo phận Bùi chu luôn được phó dâng cho Mẹ. Tin chắc rằng Mẹ đă nâng đỡ Giáo phận trong suốt những năm tháng qua th́ Mẹ sẽ tiếp tục và măi măi đồng hành với Bùi Chu, mảnh đất nhuộm máu các anh hùng tử đạo.

Năm 1861, theo sử gia M. Gispert, trước chiếu chỉ “phân sáp” năm 1861 vô cùng khốc liệt và độc ác thời vua Tự Đức,  lại thêm ông Tổng đốc Tỉnh Nam định tên là Trịnh Quang Khanh vừa ghét đạo, vừa muốn lập công với triều đ́nh, nên càng lùng bắt giáo dân dữ dội.

Đức cha Vinh (Berio Ochoa) biết không thể sống với con chiên ḿnh được nữa, nên ngài phải trở lại hầm trú Hương La (tỉnh Bắc Ninh). Trước khi ra đi, đức cha và cha chính Ḥa (Riano) đă cùng nhau dâng lên Thiên Chúa và Đức Mẹ Vô Nhiễm lời cầu nguyện tha thiết và khấn hứa xây cất một đền thờ dâng kính Đức Mẹ Vô Nhiễm cùng nhận Người làm bổn mạng địa phận khi Thiên Chúa ban cho giáo dân thoát khỏi cuộc bách hại và được hưởng thái b́nh:

"Nếu Mẹ chở che Giáo phận cho khỏi cơn bách đạo, được b́nh an, th́ Giáo phận sẽ xây dâng kính Mẹ một Đền Thánh nguy nga xứng đáng, và sẽ nhận Đức Mẹ Vô Nhiễm làm bổn mạng".

Lời khấn cầu đă được Đức Mẹ nhận, Giáo phận dần dần đă được b́nh an, giáo sĩ, giáo dân dần dần hồi phục, kẻ bỏ đạo đă biết thống hối ăn năn, mọi người sống đạo nhiệt thành hơn trước.

Đến năm 1866, cha chính Ḥa (Riano) làm giám mục Bùi chu, ngài cùng với cha chính Isaac Barquero (Ninh) khởi sự xây Đền Thánh Đức Mẹ và nhận danh hiệu Đức Mẹ Vô nhiễm nguyên tội làm bổn mạng địa phận. Đức Cha đă chọn Phú Nhai, một làng toàn ṭng và đông dân bậc nhất của địa phận để thực hiện. Khi tuyên bố nhận Đức Mẹ Vô Nhiễm là Quan Thầy Giáo phận, Đức cha Ḥa đưa ra sáng kiến: Hàng năm sẽ tổ chức lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm trọng thể, mời tất cả các linh mục, tu sĩ nam nữ, giáo dân trong Giáo phận về Phú nhai để mừng lễ tạ ơn Đức Mẹ.

Năm 1881 cha chính Ninh (Barquero) thay thế bằng một thánh đường khác đồ sộ hơn, cột xà bằng gỗ, kiến trúc Đông Phương.

Năm 1923, thời đức cha Trung (Munăgori, 1907- 36), ngôi thánh đường này đă được thay thế bằng một đại thánh đường đồ sộ nguy nga, có thể nói là lớn nhất Việt Nam. Ngày khánh thành là ngày 8 tháng 12 năm 1923, do Đức Giám mục Mũnagori bấy giờ là Giám mục Bùi chu chủ tọa. Lễ Quan Thầy năm nay, hầu hết các linh mục và trên 50 ngàn giáo dân từ các nơi trong Giáo phận về tham dự.

Rất tiếc, ngôi Đền Thánh này đă bị sụp đổ v́ cơn băo lớn vào năm 1929.

Năm 1933, một ngôi Đền thánh khác đă được xây dựng lại ngay, và hoàn tất vào năm 1933, lớn hơn ngôi Đền cũ. Đền này hiện tồn tại tới ngày nay (năm 2005).

Mỗi dịp lễ Quan Thầy, giáo dân xứ Phú nhai sửa sang đường sá, trang hoàng Đền Thánh. Hàng trăm cây cột bằng trúc (một thứ tre cứng) sơn trắng cắm cờ Đức Mẹ (mầu xanh trắng) và cờ Ṭa Thánh Vatican (mầu vàng trắng) dựng chung quanh Đền Thánh. Ngoài ra, 7 xóm c̣n dựng 7 cây đèn cốn (một bó tre già ngâm nước lâu ngày buộc lại. Đối với người dân miền đồng bằng Bắc Việt, tre dễ kiếm hơn gỗ). Đèn cốn cao tới 3, 4 chục mét, được đứng vững nhờ nhiều sợi dây buộc từ thân cây đèn chạy xuống nhiều phía. Thân cây đèn cốn được bọc vải trắng, và từng khúc lại có đai đỏ buộc chung quanh coi rất đẹp mắt. Trên ngọn đèn cốn cắm mấy lá cờ nhỏ, giữa thân đèn kéo cờ ngũ hành (năm sắc xanh, đỏ, trắng, tím, vàng) thật lớn. Buổi tối, người ta kéo lên nhiều giây đèn chai( chai được biến thành chiếc đèn đựng dầu, thời đó miền này chưa có điện) đốt sáng suốt đêm.

Mỗi dịp kỷ niệm dâng hiến Đền thánh Mẹ Vô nhiễm Phú nhai, con cái giáo phận Bùi Chu. "Dù ai ở măi nơi đâu, nhớ ngày kính Mẹ rủ nhau đi về". 

 

-------------------

Đền thánh Đức Mẹ Vô Nhiễm Phú Nhai, giáo phận Bùi Chu, được nâng lên hàng Vương cung Thánh đường

§ Lm Vinhsơn Đinh Minh Thoả (từ Web Dân Chúa)

BÙI CHU -- Sáng hôm nay 4/9/2008, ngay tĩnh tâm linh mục hàng tháng của linh mục đoàn giáo phận Bùi Chu. Trong buổi huấn dụ lúc 9h 30 và là buổi huấn dụ thứ 2 của Đức cha Giuse Hoàng Văn Tiệm, Giám mục Giáo phận Bùi Chu, theo chương tŕnh tĩnh tâm Đức cha đă loan báo tin vui:

Toà thánh đă kư sắc phong Đền thánh Đức Mẹ Vô Nhiễm Phú Nhai lên hàng Vương cung Thánh đường. Đây là vương cung thánh đường thứ ba của Giáo Hội Công giáo Việt Nam và là đầu tiên của Miền Bắc Việt nam.

Mọi tín hữu, nhất là bà con đồng hương xa gần tạ ơn Thiên Chúa và biết ơn tổ tiên nhất là các anh hùng tử đạo. Biết ơn những ai đă vất vả lo liệu để Phú Nhai có được như ngày hôm nay.
 

Lược sử Đền Thánh Đức Mẹ Vô Nhiễm Phú Nhai

Vào năm 1858 tại Lộ Đức, nước Pháp, Đức Mẹ đă hiện ra với một thiếu nữ tên là Bernadette và xưng ḿnh là Đấng Vô Nhiễm Nguyên Tội. Cùng thời gian này việc truyền đạo và giữ đạo tại Việt Nam đang gặp nhiều khó khăn và thử thách.

Nhà Thờ Phú Nhai 1881

Trong hoàn cảnh bi đát, khó khăn, đen tối nhất của lịch sử Công Giáo Việt Nam nói chung, nhất là của địa phận Bùi Chu nói riêng, năm 1858 (tức là chỉ sau 10 năm thành lập địa phận) Đức Cha Valentinô Berrio-Ochoa Vinh, Giám Mục Bùi Chu (ĐC Vinh được phúc Tử Đạo năm 1861 và được phong Hiển Thánh ngày 19/6/1988) cùng với cha chính địa phận, cha chính Emmanuel Rianô Hoà đă cùng nhau tha thiết khấn cùng Đức Mẹ Vô Nhiễm rằng: Nếu Đức Mẹ ban sự b́nh an cho địa phận, th́ địa phận sẽ nhận Đức Mẹ làm quan Thầy và sẽ xây một Đền Thờ xứng đáng để dâng kính Người.

Lời khấn đă được Đức Mẹ chấp nhận, tuy chưa có bằng an ngay, nhưng tinh thần giáo dân và giáo sĩ mạnh dạn hơn. Những người quá yếu đuối đă bỏ đạo th́ tiếp tục ăn năn trở lại, dần lắng dịu. Cha chính Hoà làm Giám Mục năm 1868, ngài đă giữ lời khấn hứa với Đức Mẹ và năm 1881, ngài cùng với Cha chính Ninh (Isaac Barquero) xây nhà thờ kính Mẹ Vô Nhiễm tại Phú Nhai, tuyên bố nhận Đức Mẹ làm Quan Thầy Địa Phận. Ngài cũng là người đầu tiên đưa sáng kiến hàng năm vào ngày 8/12 tổ chức trọng thể lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm, Quan Thầy địa phận Bùi Chu. Vào ngày lễ đó, ngài kêu gọi tất cả các cha, các tu sĩ và toàn thể giáo dân về Phú Nhai mừng lễ, để tạ ơn Đức Mẹ.

Đền Thánh Phú Nhai 1923

Nhà thờ Phú Nhai đă qua 3 lần xây cất. Lần đầu tiên là năm 1881, v́ hoàn cảnh c̣n eo hẹp. Nhà thờ đă xây xong, nhưng chưa đúng như ḷng mong ước, nên những thập niên về sau, giáo quyền đă đặt kế hoạch xây một Đền Thờ lớn hơn hoàn tất năm 1923, có thể nói là nhà thờ lớn nhất Đông Dương. Nhà thờ xây theo kiểu gothic, dài 88m, 2 tháp cao 30m, cha chính Y vẽ đồ án và trông nom xây cất, 7 năm mới hoàn tất. Khánh thành đúng vào ngày lễ Đức Mẹ Vô Nhiễm 8/12/1923 do Đức Cha Munagori Trung, Giám Mục Bùi Chu chủ toạ, hầu hết các linh mục địa phận và trên 50.000 giáo dân tham dự.

Đền Thánh Phú Nhai bị băo năm 1929

Cơn băo 30/9/1929 làm đổ nhà thờ Phú Nhai. Cha già Phạm Văn Nguyện 82 tuổi, địa phận Thanh Hoá hiện đang hưu dưỡng tại nhà hưu dưỡng 12772 Loisse St, Garden Grove, CA 92841 kể lại như sau. Hồi đó, ngài hơn kém 20 tuổi, thỉnh thoảng dịch những bài báo từ Pháp văn sang Việt văn đăng trên tờ Trung Hoà nhật báo, tờ nhật báo Công Giáo đầu tiên tại Việt Nam. Trung Hoà nhật báo tường thuật cơn băo đó như sau:

Trận băo chỉ kéo dài hơn kém một giờ mà đă làm đổ 48 nhà thờ, trong đó có nhà thờ Phú Nhai. Nhà thờ đổ vào hồi 8 giờ sáng v́ lư do trần nhà thờ bị mưa, chứa quá nhiều nước, bị gió lớn làm sập trần và kéo theo đổ cả nhà thờ. Thiệt hại về nhân mạng là 16 người chết, trong đó có ông từ đang đốt đèn. Rất may trận băo chỉ kéo dài có một giờ, nếu kéo dài lâu hơn, th́ số thương vong rất nhiều. Dân làng ai ai cũng vội vàng thu dọn nhà cửa rồi vào trú ẩn trong nhà thờ. Chưa kịp vào th́ nhà thờ đă bị sập.

 

Để tái thiết Đền Thánh, địa phận tổ chức Tombola trên toàn cơi Việt Nam. Nguyên tiền dọn dẹp cho sạch để xây lại nhà thờ đă tốn kém 40.000$ VN hồi đó, chưa kể nhân công. Nếu tính ra Mỹ Kim ngày nay, phí tốn dọn dẹp lên tới 800.000 Mỹ Kim. Hồi đó, một con ḅ giá 5$ VN, th́ 40.000$ Vn là 8.000 con ḅ. Vậy 8.000 con ḅ nhân với 100 Mỹ Kim là 800.000 MK.

Đền Thánh Phú Nhai 1933

Địa phận Bùi Chu vẫn cố gắng và lần thứ ba, với sự đóng góp của toàn thể giáo dân Bùi Chu và sự trợ giúp của các giáo phận Việt Nam, sau 4 năm cố gắng, giáo phận Bùi Chu lại hoàn thành một Đền Thánh đồ sộ, nguy nga hơn để kính dâng Đức Mẹ Vô Nhiễm vào năm 1933.

Đền Thánh Phú Nhai 1990

Đền Thánh Phú Nhai hiện nay được xây cất năm 1933 đă trải qua 57 năm với bao nhiêu băo gió và bom đạn chiến tranh, nhà thờ cần phải sửa chữa. V́ thế, giáo quyền Bùi Chu đă đề ra công tác Đại Tu Bổ Đền Thánh Phú Nhai.

(Trích từ “Góp phần Đại Tu Bổ Đền Thánh Đức Mẹ Vô Nhiễm Phú Nhai”)

Cầu Được Ước Thấy

Cho tới nay, quê hương Phú Nhai đă sinh ra biết bao người con ưu tú. Trong đó, có

- 6 vị Hiển Thánh Tử Đạo
 

  1. Vinh Sơn Lê Quang LIÊM, sinh năm 1732 tại Trà Lũ, Bùi Chu, Linh Mục, Ḍng Đa Minh, xử trảm ngày 07-11-1773 tại Đồng Mơ dưới đời chúa Trịnh Sâm, phong Chân Phúc ngày 15-4-1906 do Đức Piô X, kính ngày 07-11.
  2. Vinh Sơn Đỗ YẾN, sinh năm 1764 tại Trà Lũ, Phú Nhai, Linh Mục, Ḍng Đa Minh, xử trảm ngày 30-6-1838 tại Hải Dương dưới đời vua Minh Mạng, phong Chân Phúc ngày 27-5-1900 do Đức Lêô XIII, kính ngày 30-6.
  3. Đaminh Đinh ĐẠT, sinh năm 1803 tại Phú Nhai, Bùi Chu, Binh Sĩ, xử giảo ngày 18-7-1839 tại Nam Định dưới đời vua Minh Mạng, phong Chân Phúc ngày 27-5-1900 do Đức Lêô XIII, kính ngày 18-7.
  4. Tôma Đinh Viết DỤ, sinh năm 1783 tại Phú Nhai, Nam Định, Linh Mục, Ḍng Đa Minh, xử trảm ngày 26-11-1839 tại Bẩy Mẫu dưới đời vua Minh Mạng, phong Chân Phúc ngày 27-5-1900 do Đức Lêô XIII, kính ngày 26-11.
  5. Đaminh MẦU, sinh tại Phú Nhai, Bùi Chu, Linh Mục, Ḍng Đa Minh, xử trảm ngày 05-11-1858 tại Hưng Yên dưới đời vua Tự Đức, phong Chân Phúc ngày 29-4-1951 do Đức Piô XII, kính ngày 05-11.
  6. Giuse TUÂN, sinh năm 1825 tại Nam Điền, Nam Định, Giáo dân, xử trảm ngày 07-01-1862 tại Nam Định dưới đời vua Tự Đức, phong Chân Phúc ngày 29-4-1951 do Đức Piô XII, kính ngày 07-01.
    (Trích từ Ḍng Máu Anh Hùng, Lm Vũ Thành)

- 111 Chứng Nhân Đức Tin

- và đă hiến dâng cho Hội Thánh 5 Giám Mục cùng hàng trăm Linh Mục, Tu Sĩ:
 

  1. ĐGM Đaminh Đinh Đức Trụ (1908-1982)
  2. ĐGM Đaminh Hoàng Văn Đoàn (1912-1974)
  3. ĐGM Đaminh Lê Hữu Cung (1898-1987)
  4. ĐGM Giuse Đinh Bỉnh (1920-1989)
  5. ĐGM Đaminh Nguyễn Chu Trinh (1940-), Giám mục Giáo phận Xuân Lộc
    (xem website của Hội Đồng Giám Mục Việt Nam)

Chính trên mảnh đất này đă vinh dự được chọn xây dựng Đền Thánh.

1. Năm 1866, Cha chính Hoà giữ lời khấn hứa, đă xây Đền Thánh bằng gỗ lợp bổi.

2. Khi làm Giám Mục, Đức Cha Hoà xây Đền Thánh lần thứ hai dài 40 m bằng gỗ lợp ngói nam năm 1881.

3. Năm 1917, Đức Cha Phêrô Munagori Trung xây dựng lại Đền Thánh hiện nay, hoàn thành năm 1923. Sáu năm sau, bị sập đổ do cơn băo lớn ngày 24/6/1929 (Kỷ Tỵ).

4. Năm 1930, Đức Cha Trung lại tái thiết, hoàn thành năm 1933. Đó là Đền Thánh ngày nay với kích thước: dài 80m, rộng 27m, cao 30m, tháp cao 44m.

Những Biến Cố:

1. Kỷ niệm 470 năm, làng Trà Lũ (Phú Nhai) cùng với làng Quần Anh (Quần Phương) và làng Ninh Cường giáo phận Bùi Chu được phúc đón nhận Tin Mừng sớm nhất nước Việt Nam.

2. Kỷ niệm 70 năm xây dựng Đền Thánh (1933 - 2003).

3. Kỷ niệm 150 năm Đức Piô IX tuyên bố tín điều Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội năm 1854.

4. Kỷ niệm 150 năm Đức Mẹ hiện ra ở Lộ Đức và giáo phận Bùi Chu được dâng hiến cho Mẹ Vô Nhiễm (1858 - 2008).

Giáo xứ Phú Nhai lúc đó do các đấng Tây Ban Nha coi sóc đă họp tại giáo xứ (c̣n ở tại giáo họ Bắc Tỉnh) xin Đức Mẹ tỏ dấu hiệu để xây dựng ngôi thánh đường lớn dâng kính Đức Mẹ, bỗng nhiên được sự lạ tỏ ra tại làng Phú Nhai.

Lm Vinhsơn Đinh Minh Thỏa

---