3

TẠI VIỆT NAM CÓ BAO NHIÊU ĐẠO?

Mời đọc chuyện: Hành tŕnh về với Cha

(Bài viết của cô Hồng Phượng, trong cuốn Cảm Nghiệm Ơn Sủng tập I, do Lm. Nguyễn Trọng Tước S.J. xuất bản năm 1992).

 "Ba má tôi chỉ thờ cúng Ông Bà chứ không vào đạo nào cả, c̣n ḍng họ tôi theo đạo Phật, năng đi chùa. Riêng tôi, suốt 16 năm tôi chẳng biết Phật cũng chẳng biết Chúa là ai.

Tôi vượt biên chỉ mong cho cuộc sống được sung sướng hơn, chứ chẳng để ư ǵ vấn đề tôn giáo. Không ngờ cuộc ra đi lại là cuộc gặp gỡ đức tin.

Thuyền tôi lênh đênh trên biển 5 ngày, dập vùi như cát bụi. Lúc đó tôi chỉ biết khóc, chứ biết ǵ mà cầu nguyện. Sau lưng tôi  là 2 mẹ con d́ Ái. Tôi hỏi: "Sao d́ không cầu xin Ông Bà giúp cho ghe ḿnh qua khỏi mà d́ cứ đọc cái ǵ vậy?" Tôi rất lấy làm lạ, v́ chưa nghe ai cầu nguyện như d́ tôi. Tôi chú ư măi rồi thuộc cả kinh Kính Mừng, Lạy Cha và Sáng Danh.

Tới Palawan vài tuần là tôi đi học giáo lư. Tôi đi học là do sự ép buộc chứ tôi không tin về đạo. Tôi học 4 tháng mà không có ǵ làm tôi hứng thú. Tôi đi nhà thờ cũng là v́ ép buộc.. Một hôm tôi cảm thấy ḿnh không c̣n niềm tin nữa, tôi nghỉ học 2 tuần, cũng không tới nhà thờ. Mẹ nuôi tôi rất buồn. Thời gian ấy tôi quá sầu muộn, muốn vào chùa để xuống tóc. Về sau nh́n lại những ngày này, tôi thấy khi mới tới đảo, tinh thần tôi chưa được ổn định, nhất là chuyện sứt mẻ giữa tôi và mẹ nuôi, cũng như những người trong nhà. Nhưng những ngày tôi không đến nhà thờ, ḷng tôi thấy cái ǵ buồn bă, bứt rứt trong lương tâm. Dần dần tôi lại muốn đi học giáo lư và đi nhà thờ. Khi muốn học trở lại, tôi lại sợ thầy không cho tôi vào lớp. Mẹ nuôi tôi phải gọi lên nhờ cha can thiệp. Tôi nhận được giấy cha gọi nhưng tôi không lên. Hai giờ chiều hôm ấy, nghe loa gọi tên tôi, tôi mới chịu đi. Khi tôi bước vào pḥng, cha chạy lại ôm tôi. Cha chỉ dẫn cho tôi nhiều điều. Bấy giờ tôi mới thấy ḿnh có lỗi.

Trong 7 tháng rưỡi học giáo lư, tôi không thấy Chúa ban cho tôi ơn ǵ đặc biệt. Khi rửa tội xong, tôi mới cảm thấy ơn Chúa xuống với tôi. Từ ngày được rửa tội, nhà thờ trở nên h́nh ảnh ấm cúng của ḷng tôi. Lời kinh không c̣n bỡ ngỡ, xa lạ. Tôi thương gia đ́nh và thích cầu nguyện cho gia đ́nh nhiều. Cũng những ngày này, tôi nghe tin hai mẹ con d́ tôi đă chết giữa biển, tôi thương cho d́ tôi và em tôi vô cùng, v́ chưa biết Chúa. Đêm ấy tôi nằm mơ, thấy tôi đến nhà thờ cầu nguyện cho d́. Khi tỉnh dậy, thấy ḿnh đang khóc ở nhà. Lúc ấy tôi càng tin vào Chúa hơn. Tôi biết là tôi có thể cầu nguyện cho d́, mặc dầu d́ không có đạo Chúa. Chiều hôm ấy, tôi đi lễ, tôi thấy ḷng ḿnh vui hơn khi trước. Lúc rước lễ xuống, tôi muốn cầu nguyện mà tôi chẳng biết cầu nguyện làm sao, tự nhiên tôi nghĩ ra cách cầu nguyện là: Lạy Chúa, xin Chúa dạy con cách cầu nguyện. Sau đó tôi cầu xin Chúa cứu thoát những linh hồn cô đơn, không có ai cầu cho. Tự nhiên tôi nghẹn ngào rồi ứa nước mắt. Tôi cảm nhận là những lời tôi cầu đă thấu đến Chúa.

Từ ngày đó tôi không c̣n lạc lơng lẻ loi, v́ tôi đă có người để tâm sự khi tôi buồn..."

 

T́m hiểu:

Ư niệm về tôn giáo là ư niệm phổ quát nơi mọi dân tộc, dù man di mọi rợ hay văn minh tân tiến: Người Do thái (Jews) được Thiên Chúa tuyển chọn tỏ ḿnh ra cho biết Danh Ngài là Đấng Tự hữu (Tự ḿnh mà có, không ai sinh ra Ngài). Các dân tộc khác, tùy văn hoá mỗi nơi, tôn thờ nhiều thần minh (gods) khác nhau với nhiều nghi lễ khác nhau: Người Rôma thờ thần Jupiter, người Phenicia thờ thần Baal, người Ba tư- Persian- Iran) thờ thần Ánh sáng (Ormuz), người Ấn độ thờ Đấng Chí linh (Bhram), người Tàu thờ Đấng Thượng Đế .

1. Người Việt nam thờ đấng nào, theo những đạo nào?

- Người Việt nam trong gia đ́nh theo ḷng hiếu thảo, thờ Ông Bà; trong xă hội thờ những vị thần làng; trong thiên nhiên thờ những vị thần phù hộ, khi có các đạo từ ngoài đưa vào, người ta thờ thần thánh riêng của mỗi đạo, nhưng trên hết, người Việt nam thường kêu cầu Ông Trời.

- Tại Việt nam có tới 10 đạo khác nhau: 1. Đạo Ông bà (Ancestor Worship), 2. Đạo thờ Thần (Idolatry), 3. Đạo Lăo (Taoism), 4. Đạo Khổng (đạo Nho) (Confucianism), 5. Đạo Phật (Buddhism), 6. Đạo Công Giáo (Catholicism), 7. Đạo Tin Lành (Protestantism), 8. Đạo Cao Đài (Caodaism), 9. Đạo Phật giáo Hoà Hảo (Hoa Hao Buddhism), 10. Đạo Hồi (Islamism).

 Xin nói sơ về mỗi đạo:

1- Đạo Ông bà: Không hẳn là một tôn giáo. Con cháu tỏ ḷng hiếu thảo biết ơn đối với ông bà tổ tiên khi c̣n sống cũng như lúc đă qua đời. (Xác ông bà được chôn táng ngay trong vườn cạnh nhà. Vong linh (spirit) ông bà coi như đang sống nơi giường thờ. Từ việc tết nhất, cưới hỏi, từng bữa cơm, lúc vui buồn, khi con cháu ốm đau..., ông bà đều được nhớ đến, được khấn vái. Tùy gia đ́nh giầu nghèo, tùy lúc b́nh thường hay cấp bách. Mâm cúng thường là một mâm cơm, hoặc ít là trầu cau hoa quả. Giữa đêm khuya, cúng một chén nước lă với nén hương. Thời gian cúng là chờ cho tàn một tuần hương, tức là chờ bó nhang cháy lụn, lúc đó kể như ông bà đă dùng của lễ dâng. Sau đó dọn xuống để con cháu cùng nhau hưởng. Con cháu phải lo ăn ở sao cho khỏi mang chữ bất hiếu. Lời cha mẹ dặn văng vẳng bên tai. Ḍng máu tổ tiên sôi trong huyết mạch, người con cảm thấy tủi hổ về cách ăn ở của ḿnh nếu đă làm điều bất xứng).

Tác giả Toan Ánh thêm: "Việc thờ thần linh cũng nói lên việc nhớ ơn người trước, nhắc nhớ những gương sáng tiền nhân để lại, và bảo nhau làm điều lành lánh điều dữ". (Toan Ánh, Tín Ngưỡng Việt nam, quyển thượng trang 192).

Tại Việt nam, số người thờ cúng ông bà tổ tiên chiếm số đông nhất trong toàn thể dân số.

* Việc thờ cúng Ông bà nhắc nhớ cho con cháu quí trọng hồn thiêng sống măi, và gắng sống sao cho ḿnh sau này cũng được mát mẻ dưới "suối vàng" với ông bà Tổ tiên. Đó là những ước ao rất tốt từ tâm thức con người mong một cơi linh thiêng giải thoát khổ cực đời này.

 

2- Đạo Thờ Thần: Khó có thể kể hết tên các vị thần của người Việt. Trên trời có thần mưa, thần gió, thần sấm, thần sét, thần mặt trời, mặt trăng; dưới đất có thần tử, thần sinh, thần cây đa cây đề; trong nhà có Thổ công (Thần đất được thờ trong miếu nhỏ), thần Táo (thờ trong bếp), thần Tài (thờ trong góc nhà). Trong làng có Thành hoàng, dưới sông có Hà bá; ngoài biển có thần Thuỷ. Mỗi nghề nghiệp, mỗi địa phương đều có thần riêng.

Thờ Thần chỉ là những lối tỏ bày niềm tin nơi các Sức mạnh linh thiêng mà người ta tin rằng có quyền che chở và chúc phúc, giúp thoát khổ, thoát nạn, có ảnh hưởng đến con người từ lúc c̣n là bào thai trong ḷng mẹ tới khi nhắm mắt đi vào ḷng đất. Qua việc thờ Thần này, v́ không có giáo điều hướng dẫn, nên sinh những mê tín, lừa bịp.

* Quan niệm về đời sau dựa trên niềm tin của dân gian, tưởng tượng, truyền khẩu nhiều hơn.

 

3- Đạo Lăo: Vị Sáng lập Đạo Lăo là cụ Lăo Tử bên Tàu (Tục truyền: mẹ mang thai con 80 năm, sinh con ra đầu đă bạc, nên gọi là lăo, (theo Phan Kế Bính, Việt Nam Phong Tục, Miền Nam xb, trang220).

Đạo Lăo có từ 7 thế kỷ trước Chúa Kitô ra đời.

Vẫn theo tác giả Phan Kế Bính: "Lăo tử soạn ra bộ Đạo Đức kinh gồm năm ngh́n câu nói, chủ ư dạy con người giữ "Cách tự nhiên thanh tĩnh, không cần phải làm ǵ". Muôn việc cứ phó mặc tự nhiên, không cần phải lo lắng nghĩ ngợi, mới hưởng được khoái lạc tiêu dao"(sách trên, trang trên).

Về phương diện triết lư, tương tự thuyết Tiến hoá.  Lăo Tử cho rằng Đạo là nguyên lư huyền diệu, vô h́nh, vô sắc, đă sinh ra âm dương trời đất và muôn vật. Muôn vật sinh ra khắp cả thế gian rồi lại quay trở về đạo, để lại hóa ra muôn vật muôn loài, theo cuộc tuần hoàn biến cải thiên nhiên.

Đạo Lăo được truyền vào Việt Nam cùng với việc cai trị của người Trung Hoa. Đă có thời toàn thịnh, ảnh hưởng giới trí thức chán công danh, ưa nhàn du, tiêu dao phóng khoáng; ảnh hưởng giới b́nh dân ưa chuyện đồng bóng thần tiên huyền ảo.

* Đạo Lăo không đề cao Thượng đế và không nói tới sự Sống đời sau.

 

4- Đạo Khổng: (đạo Nho) Theo một truyền thuyết, Đức Khổng Tử đă lập đạo này vào cuối thế kỷ 6 trước Chúa Kitô.

Tôn chỉ: Đạo Khổng xây dựng con người và xă hội qua việc: Tu thân, tề gia, trị quốc, b́nh thiên hạ.  Để đạt đích trên, con người cần giữ luân lư tam cương (vua-tôi, cha-con, vợ-chồng); nam giới cần có ngũ thường (nhân, nghĩa, lễ, trí, tín); nữ giới cần có tam ṭng (ở nhà theo cha, lấy chồng theo chồng, chồng chết theo con) và tứ đức (công, dung, ngôn, hạnh).

Học thuyết căn bản trong đạo Khổng: là tuân theo mệnh Trời (Thiên mệnh). Thiên mệnh hướng dẫn hoạt động của mọi người, không ai thoát khỏi.

Khổng giáo truyền vào Việt nam cùng với việc cai trị của người Trung Hoa và đă gây ảnh hưởng rất lớn trong đời sống và văn chương người Việt từ Vua Chúa tới dân thường, đă có thời trở thành quốc giáo.

* Đạo Khổng tuy đề cao Trời, nhưng không nói tới Sự Sống đời sau. Đức Khổng chỉ nói:"Khi chết, phách con người trở về với đất, khí con người bay lên không trung".

 

5- Đạo Phật: Phật tổ tên là Gautama Shidata, con vua nước Ấn độ, sinh năm 563 trước Chúa Kitô. Năm 29 tuổi, Người đi thăm dân chúng ở kinh thành, gặp nhiều cảnh khổ của dân, sau đó, Người quyết định rời cung điện đi t́m đường giải thoát. Sau thời gian tu luyện, năm 35 tuổi, Người đă tự giác ngộ, t́m được đường giải thoát khi đang suy niệm cạnh cây bồ đề trong một đêm trăng tṛn tháng Năm dương lịch. Do đó, Người được gọi là Buddha (Bụt, Phật).

Đạo Phật chủ trương: "giải thoát con người". Theo Đức Phật: Đời là bể khổ, sinh khổ, bệnh khổ, già khổ, chết khổ. Mà nguồn gốc của khổ là ḷng tham muốn. Vậy muốn khỏi khổ, phải diệt ḷng tham muốn. Khi đă diệt được ḷng tham muốn rồi, con người sẽ được giải thoát (tức là t́nh trạng niết bàn).

Về niềm tin: Mỗi người có nhiều Kiếp (đời). Từ kiếp này Đầu thai (reincarnate) qua kiếp khác (gọi là Luân hồi = xoay vần như bánh xe ). Tin có Nhân-Quả ( Cái Nghiệp (Karma: phận việc) ta có ở kiếp này sinh từ cái Quả ta đă làm ở kiếp trước, và Nghiệp ta làm ở kiếp này là cái Nhân sinh ra cái Quả của ta ở kiếp sau. Nghiệp báo cứ luân hồi măi cho tới khi ta giải thoát xong mà được về Niết bàn (nơi hư không). (Lê Văn Đức, Lê Ngọc Trụ, Việt Nam Tự Điển trang 199 Phần III).

Đạo Phật không dạy tin có Thượng đế. (Trên con đường giải thoát, người ta tùy sức ḿnh, không cần ai hay thần thánh nào giúp. Như vậy, không cần cầu nguyện với thần thánh.

Về luân lư:  Dạy giữ ngũ giới: Cấm sát sinh, cấm trộm cướp, cấm gian dâm, cấm nói dối, cấm rượu thịt.

Đạo Phật cho phép trong kiếp người, con người có thể tự hủy mạng ḿnh, tức tự thiêu.

Đạo Phật vào Việt Nam khi người Trung Hoa sang đô hộ từ thế kỷ 2. Đă có những thời kỳ rất thịnh đến trở thành quốc giáo và ảnh hưởng rất nhiều trong dân gian cũng như trong văn học (theo Phan Phát Huồn, Việt Nam Giáo sử, quyển II, trang 126).

* Đạo Phật không chỉ rơ cho con người được hạnh phúc đời đời như tâm thức con người mọi thời hằng mong muốn. Sau khi vất vả diệt dục và làm thiện, đạo Phật chỉ nói tời Niết bàn là một t́nh trạng giải thoát mà thôi.

Phải chăng Phật tổ thấy trước Đức Kitô sẽ ra đời khi Người nói với Ananda: "Ta không phải là Đức Phật đầu tiên giáng thế, mà cũng không phải là Đức Phật cuối cùng. Lúc cần đến, sẽ có một Đức Phật khác xuất hiện trên thế giới, một vị chí tôn, chí tuệ, hành vi đạo đức, đem lại điềm lành, biết rơ vũ trụ, một vị lănh đạo vô song của loài người, một vị Chúa tể của thiên thần và thế nhân, Đức Phật ấy sẽ dạy những chân lư bất diệt" (Trịnh Văn Thanh, Thành Ngữ Điển Tích Danh Nhân Từ Điển, Xuân Thu xuất bản, trang 334).

 

 

6-  Đạo Tin lành: Gọi đúng ra là đạo Thệ phản (Protestantism). Đạo Tin lành phát xuất từ Đạo Công giáo.

Theo lịch sử, Ông Lutherô, một linh mục Công giáo người nước Đức (Germany), năm 1517 đă phản đối giáo huấn của Giáo hội Công giáo về các vấn đề Ân xá, Bí tích, lời khấn hứa..., phủ nhận quyền lănh đạo tối cao của Đức Giáo hoàng Rôma.

Mười hai năm sau khi tuyên thệ phản đối, ông và đồng bạn đă tuyên bố tách rời Giáo hội Công giáo Rôma, lập giáo phái mới, lấy Kinh Thánh (Bible) làm sách kinh hướng dẫn đời sống đạo. Do đó gọi là đạo Tin lành.

Ông chủ trương: người ta nên công chính (justification) bằng đức tin của ḿnh. Công nghiệp của cá nhân không ích ǵ cho phần rỗi linh hồn. (Lm. Bùi Đức Sinh, OP, Lịch sử Giáo hội Công giáo, Sài g̣n 1972, II trang 9).

Ông chủ trương thuyết Tiền định (Predestination), theo đó, sự sống đời đời của mỗi người đă được Thiên Chúa định trước, cho dù con người có cố gắng thoát ra cũng không thoát nổi. Thật ra trong Kinh Thánh, Chúa nói rơ trong sách Khải huyền chương 22, câu 12 như sau:"Họ sẽ được trả công tùy theo việc họ làm (22, 12).

V́ không có thủ lănh tối cao, đạo Tin lành sau đă lan ra thành nhiều phái khác nhau.

Đạo Tin lành vào Việt Nam thời người Pháp qua đặt nền đô hộ tại Nam Kỳ. Năm 1911 người Tin lành Mỹ tới mở trường dạy Thánh Kinh và huấn luyện nhà truyền giáo. (Lm. Phan Phát Huồn, Việt nam Giáo sử, II, Sài g̣n 1962, trang 195).

  

7- Đạo Cao Đài: Người thành lập đạo Cao đài là ông Ngô văn Chiêu quê tại B́nh Tây Chợ lớn, cùng với nhóm trí thức hay cầu cơ ở Sàig̣n. Đạo Cao đài xuất hiện vào năm 1926. Trụ sở trung ương, tức Toà thánh đặt tại Tỉnh Tây Ninh, Nam Việt.

Đạo Cao đài là tổng hợp các đạo Khổng, Lăo, Phật và Công giáo.

Mục đích đạo Cao đài (đài của Đấng Tối cao) là nhắc cho mọi người bổn phận với ḿnh, với gia đ́nh, với xă hội và với thế giới. Đạo khuyên con người từ bỏ danh vọng, xa hoa trần thế để t́m an b́nh cho tâm hồn.

Đạo lấy Con Mắt (Thiên nhăn) là biểu hiệu sự sáng suốt của Đấng Chí Tôn. Cầu Cơ là lối duy nhất để hỏi ư Người và các Tiên thánh trong việc hành đạo.

Tín đồ phải giữ chay từ 2 tới 10 ngày một tháng, tùy là thượng thừa  hay hạ thừa. Cầu nguyện hằng ngày lúc sáng, trưa, chiều và 12 giờ khuya.

* Đạo Cao Đài ảnh hưởng Phật giáo về kiếp sau, nhận có linh hồn bất diệt và luân hồi, nhưng  cũng không dạy rơ ràng về sự Sống đời đời, là nơi hạnh phúc trường kỳ.

 

8- Đạo Phật giáo Hoà hảo:  Lập đạo vào năm 1939, do Đức Huỳnh phú Sổ người làng Hoà Hảo tỉnh Long Xuyên, Nam Việt.

Phật giáo Hoà hảo  chọn màu đà (màu nâu nhạt) là màu tổng hợp các mầu, tượng trưng sự hợp nhất các chủng tộc.

Đạo Ḥa hảo khuyên người đời thực hiện Tứ đại ân: Đền ơn cha mẹ, đền ơn đất nước, đền ơn Phật Pháp Tăng, đền ơn đồng bào nhân loại.

Đạo dạy tránh sát sanh, trộm cắp, tà dâm; giữ bát chánh (kiến, tư duy, nghiệp, tín, tấn, mạng, niệm, định) (theo Trịnh văn Thanh, Thành ngữ điển tích Danh nhân Từ điển).

* V́ ảnh hưởng của Phật giáo, nên chủ trương về sự Sống đời sau cũng giống như Phật giáo, tức là cơi Niết bàn (nơi hư không).

 

9- Đạo Hồi (Hồi giáo - Islamism): Do ông Mahômet thành lập khoảng năm 622. Ông là ḍng ḍi Ismael, con tổ phụ Abraham với người tớ nữ. Năm 40 tuổi, ông tự xưng là tông đồ và ngôn sứ (prophet) của Thiên Chúa, được ơn mạc khải (revelation) và được sai đến để cải cách tôn giáo, xă hội. Nhờ đọc Kinh Thánh của Công giáo, ông đă viết sách Quran coi như Kinh thánh của đạo ông và truyền lại cho dân Ả rập.

Bổn phận của người Hồi, có 5 cột tru:

1. Đọc kinh Tin kính (Không có Thiên Chúa nào khác, trừ ra Thiên Chúa và Mahomet là tiên tri của Người), nhiều người đọc hằng ngày.

2. Cầu nguyện mỗi ngày 5 lần (sáng, trưa, sau trưa, sau mặt trời lặn, trước đi ngủ), quay mặt về Thủ đô Mecca mà đọc.

3. Đóng thuế 2,5% cho quĩ bác ái.

4. Ăn chay trong tháng Mahomet nhận kinh Quran từ Allah.

5. Nếu có thể, hành hương Mecca một lần trong đời.

- Hồi giáo tin vào một Thiên Chúa quyền phép, và thương xót, công bằng, Mahomet là đại tiên tri cuối cùng của Thượng đế.. Tin có Satan, có thiên đàng, hỏa ngục, nhưng thiên đàng có thỏa măn xác và hồn.. Kiêng rượu, x́ ke, cờ bạc, cấm thịt heo, cấm kỳ thị màu da. Về hôn phối, đàn ông được lấy 4 vợ chính và một số nàng hầu vô định. Trong gia đ́nh, người đàn ông có toàn quyền sinh sát.

Về sự sống đời sau, Hồi giáo chủ trương: Ai không có đức tin sẽ phải sa hỏa ngục, ai có đức tin sẽ được lên thiên đàng. Thiên đàng của Hồi giáo nặng về thú vui thể xác như được hưởng rượu ngon, thịt béo, đàn bà đẹp, có quyền hành...nhưng không có chứng minh từ người chết hiện về cho biết thật hư thế nào?

Hồi giáo muốn chinh phục thế giới, độc quyền phát triển, không nhân nhượng tôn giáo khác.

Hồi giáo Việt Nam thuộc khối Á châu phần lớn do người Việt gốc Chàm tin theo. Ngày nay, tại vùng Biên ḥa, cũng có chừng vài ngàn người theo đạo này.

 Mục lục